Hürmüz boğazı etibarlı statusunu itirib

Bir tərəfdən, BEA son aylarda sanki "hamıya məlum olan həqiqətləri" təkrarlayaraq, bazarın çoxdan bildiyi faktları sadəcə təsdiqləyir. Digər tərəfdən isə, BEA adətən çox danışan təşkilat deyil və cənab Birolun son günlərdəki dilotu yeməsi neft idxal edən ölkələri bürüyən panikadan xəbər verir.

Lakin "dünya Hürmüzdən daha az asılı olacaq" demək asandır, bunu etmək isə son dərəcə çətindir. Bu gün Yaxın Şərq neftinə alternativ yoxdur. Əgər perspektivdə bu alternativlər yaransa belə, həmin neftin qiyməti dəfələrlə baha olacaq. Məsələn, Venesuela bitumları, Kanadanın neft qumları, Rusiyanın Arktika nefti və ya Çinin şist nefti. Hara baxsan, bir barrel hasil etmək üçün on milyardlarla investisiya və illərlə iş lazımdır. Nəticədə isə çıxan məhsul - risk marjasını nəzərə almadan - bir çəllək üçün 50-70-100 dollara başa gəlir.

Neftə real alternativ isə avtonəqliyyat da daxil olmaqla elektrikləşmədir. Amma ucuz elektrik enerjisi istehsal etmək üçün ya qaz, ya da kömür lazımdır. Bərpa olunan enerji mənbələrini (BEM) bura qatmayın, çünki günəş və külək yalnız baza gücləri tamamlaya bilər: günəş elektrik enerjisi içində boğulan, lakin kVt-saatın qiyməti kəskin artan İspaniya buna misaldır.

Yeri gəlmişkən, elə Ştatların özündə artıq "kömür dönüşü" başlayıb. Köhnə kömür istilik elektrik stansiyalarının (İES) kütləvi şəkildə çıxarılması və onların qaz generasiyası ilə əvəzlənməsi prosesi sona çatdı. 30 il ərzində amerikalılar 100 QVt-dan çox kömür generasiyasını bağlaya bildilər və onların yerinə təzə-tər qaz-par qurğuları tikdilər: faydalı iş əmsalı daha yüksəkdir, ABŞ-dakı təbii qaz qiymətləri ilə isə iqtisadi səmərəsi əhəmiyyətli dərəcədə yaxşıdır.

Lakin elektrik enerjisinə olan tələbatın durğunluq dövrü bitdi: məlumat mərkəzlərinin (ЦОД) kütləvi tikintisi nəhəng həcmdə yeni elektrik enerjisi tələb edir. Elektrikə olan tələbat ildə 2-3% sürətlə artır. ABŞ-da generasiya güclərinin çatışmazlığı qorxusu yaranıb. Nəticədə, qalan kömür İES-lərinin bağlanması Ağ Ev administrasiyasının iradəli qərarı ilə "sağa sürüşdürüldü". Stansiyaların çoxunun istismardan çıxarılması əvvəlcə 2026-cı ilə, sonra isə 2029-cu ilə keçirildi. Nəticədə, ötən il kömür elektrik stansiyalarının sökülməsi son 15 ilin minimum səviyyəsində olub.

Və görünən odur ki, İran müharibəsi həm də iqlim gündəminin sonunu gətirdi.