Süni intellekt cəmiyyətə nə qazandıra bilər?

 Uzun bir sənədin əsas məqamlarını bir neçə dəqiqədə öyrənmək, xarici dildə yazılan mətni anlamaq, çətin dərs mövzusunu fərqli izahla mənimsəmək və gündəlik işlərə daha az vaxt sərf etmək. Süni intellektin cəmiyyət üçün faydaları insanların qarşılaşdığı belə konkret ehtiyaclarda görünür.

Bu texnologiya böyük həcmdə məlumatı emal etmək, mətn və görüntülərdə müəyyən qanunauyğunluqları tapmaq, məzmun hazırlamaq və müxtəlif tapşırıqların yerinə yetirilməsinə kömək etmək imkanına malikdir. Ondan düzgün istifadə insanların bilik və xidmətlərə çıxışını genişləndirə, peşə fəaliyyətini asanlaşdıra bilər.

Təhsil bu imkanların gündəlik həyatda hiss oluna biləcəyi sahələrdəndir. Şagird anlamadığı mövzunun daha sadə izahını istəyə, tələbə özünü yoxlamaq üçün suallar hazırlada, müəllim isə dərs materiallarını müxtəlif bilik səviyyələrinə uyğunlaşdıra bilər. Eyni mövzunu nümunələr, müqayisələr və mərhələli izahlarla təqdim etmək öyrənməyə əlavə dəstək verir.

Burada istifadənin məqsədi əhəmiyyətlidir. Tapşırığın hazır cavabını köçürmək öyrənməni zəiflədə bilər. Cavaba necə gəlindiyini araşdırmaq, səhvləri tapmaq və əlavə suallar vermək isə düşünmə bacarığını inkişaf etdirməyə kömək edər. Təhsil üçün əsas qazanc insanın mövzunu daha yaxşı anlamasıdır.

Süni intellekt məlumatın daha çox insan üçün əlçatan olmasına da şərait yarada bilər. Səsin mətnə çevrilməsi eşitmə məhdudiyyəti olan şəxslərə, mətnin səsləndirilməsi və görüntülərin təsviri isə görmə məhdudiyyəti olan insanlara dəstək verə bilər. Mürəkkəb ifadələrin sadələşdirilməsi də müxtəlif yaş və təhsil səviyyələrindən olan insanların məlumatı anlamasını asanlaşdırar. Belə vasitələrin keyfiyyəti dilə və istifadə şəraitinə görə dəyişdiyindən onların real ehtiyaclara uyğun sınaqdan keçirilməsi vacibdir. Dil maneələrinin azalması ayrıca üstünlükdür. Xarici dildəki tədris materialının tərcüməsi, işgüzar məktubun hazırlanması və ya səfər zamanı ünsiyyət üçün kömək alınması insanın imkanlarını genişləndirə bilər. Azərbaycan dilində dəqiq və anlaşıqlı işləyən sistemlərin inkişafı bu faydaların daha geniş auditoriyaya çatmasına xidmət edər. İş həyatında süni intellekt təkrarlanan tapşırıqlara sərf olunan vaxtı azalda bilər. Hesabatın ilkin variantının hazırlanması, sənədlərin qruplaşdırılması, görüş qeydlərinin xülasələşdirilməsi və məlumatlar arasında axtarış buna nümunədir. Qazanılan vaxt daha mürəkkəb məsələlərin həllinə, insanlarla ünsiyyətə və işin keyfiyyətinin yoxlanılmasına ayrıla bilər.

Kiçik sahibkarlar da bu imkanlardan yararlana bilərlər. Məhsul haqqında mətn hazırlamaq, müştərilərin tez-tez verdiyi sualları toplamaq, satış məlumatlarını təhlil etmək və müxtəlif dillərdə təqdimat yaratmaq gündəlik işi yüngülləşdirə bilər. Bununla belə, hər alətin faydası onun xərcinə, dəqiqliyinə və konkret işə uyğunluğuna görə qiymətləndirilməlidir. İctimai xidmətlərdə isə süni intellekt vətəndaşın düzgün məlumatı daha tez tapmasına kömək edə bilər. Hansı sənədin lazım olduğunu izah edən, müraciətin ünvanını göstərən və xidmət mərhələlərini sadə dildə açıqlayan sistem insanların vaxtına qənaət edər. Belə xidmətlərdə məlumatın yenilənməsi və ehtiyac olduqda məsul əməkdaşla əlaqə imkanının saxlanılması əsas şərtdir.

Media sahəsində də praktik faydalar var. Müsahibələrin yazıya çevrilməsi, arxivdə axtarış və böyük sənədlərin ilkin təhlili jurnalistin işini sürətləndirə bilər. Bu zaman faktların yoxlanılması, mənbələrin müqayisəsi və materialın dərcinə görə məsuliyyət redaksiyanın üzərində qalır. Xəbər fotosundakı insanın üz cizgilərinin dəyişdirilməsi kimi müdaxilələr isə görüntünün həqiqiliyini poza bilər. Süni intellektdən alınan cavabların səhvsiz olduğunu düşünmək olmaz. Sistem yanlış məlumat verə, mühüm məqamı nəzərdən qaçıra və mövcud qərəzləri təkrarlaya bilər. Buna görə ondan səmərəli istifadə bacarığına sual verməklə yanaşı, cavabı yoxlamaq və şəxsi məlumatları qorumaq da daxildir. Cəmiyyət üçün faydanın geniş yayılması texnologiyanın əlçatanlığından asılıdır. Azərbaycan dilinə dəstək, münasib istifadə xərci, rəqəmsal savadlılıq və müxtəlif ehtiyacları olan insanlar üçün uyğun dizayn bu baxımdan əhəmiyyət daşıyır.

Süni intellektin dəyəri insanın gündəlik həyatında yaratdığı yaxşılaşma ilə ölçülməlidir: şagirdin anladığı mövzu, sahibkarın qənaət etdiyi vaxt, vətəndaşın rahat aldığı xidmət və məlumatdan sərbəst istifadə edə bilən daha çox insan deyilənlərə əyani sübutdur.

Aidə Tofiqqızı
1xeber.media