"Pul yoxdur" deyirik, amma restoranlarda yer tapılmır! — Bakının sosial-iqtisadi paradoksu

 Bakının Təzadlı Mənzərəsi: Maddi Çətinlik İddiaları Fonunda Ticarət Mərkəzlərində və Restoranlarda Yaranan İzdiham Nədən Xəbər Verir?

Son illərdə istər sosial şəbəkələrdə, istərsə də gündəlik ictimai müzakirələrdə ən çox səslənən fikirlərdən biri maddi durumun çətinləşməsi və alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşməsi ilə bağlıdır. 

Lakin paytaxt Bakının mərkəzi küçələrinə, dolub-daşan lüks restoranlarına və iri ticarət mərkəzlərinin (mall) qarşısındakı kilometrlərlə uzanan növbələrə nəzər saldıqda, tamamilə fərqli və paradoksal bir mənzərə ilə qarşılaşırıq. İnsanların həm pulun yoxluğundan şikayət etməsi, həm də həftəsonları əyləncə və alış-veriş məkanlarında yer tapılmaması cəmiyyətdə haqlı suallar doğurur: Bu ziddiyyətin kökündə nə dayanır? Biz həqiqətənmi çətinlik çəkirik, yoxsa bu mənzərə görünməyən başqa reallıqların nəticəsidir?

İqtisadçıların və sosioloqların rəylərinə əsasən, bu mənzərəni bir neçə obyektiv faktorla izah etmək mümkündür. Birinci və ən əsas amil cəmiyyətdəki gəlir bölgüsünün qeyri-bərabərliyi və əhali qruplarının xərcləmə vərdişləridir. Paytaxt Bakı həm də ölkənin biznes, maliyyə və turizm mərkəzi olduğu üçün burada yüksək gəlirli təbəqə və xarici qonaqlar cəmləşib. Restoranları və bahalı brend mağazalarını dolduran kütlə əhalinin ümumi faizini deyil, müəyyən bir alıcılıq qabiliyyətinə malik seqmentini təmsil edir. Yəni, mərkəzdəki izdiham bütün ölkənin və ya şəhərin tam maddi mənzərəsini əks etdirmir, sadəcə vizual olaraq daha çox diqqət çəkir.

İkinci mühüm məqam isə müasir dövrün gətirdiyi "istehlak psixologiyası" və sosial media trendləridir. Müasir dövrdə insanlar, xüsusilə də gənc nəsil, böyük daşınmaz əmlak və ya avtomobil almaq üçün illərlə pul yığmaq əvəzinə, gündəlik kiçik zövqlərə — yaxşı bir kafedə oturmağa, markalı geyimlərə və ya əyləncəyə pul xərcləməyə daha çox üstünlük verirlər. Bir çox vətəndaş üçün həftədə bir-iki dəfə restorana getmək lüks həyatın deyil, gündəlik iş stresindən uzaqlaşmaq və sosiallaşmaq ehtiyacının bir hissəsidir. Buna görə də insanlar büdcələrinin digər vacib bəndlərindən kəsib, əyləncə və geyim sektoruna yönəldə bilirlər.

Digər bir tərəfdən, ticarət mərkəzlərindəki növbələr çox vaxt mövsümi endirimlər, kampaniyalar və ya bayramöncəsi alış-veriş dalğaları ilə bağlı olur. Bazar iqtisadiyyatının və marketinq strategiyalarının inkişafı istehlakçıları daha çox xərcləməyə sövq edir. Bu baxımdan, "pul yoxdur" ifadəsi bəzən mütləq yoxsulluğu deyil, sadəcə olaraq inflyasiya səbəbindən yığım imkanlarının azalmasını ifadə edən nisbi bir anlayışa çevrilir.

Nəticə etibarilə, Bakının bu təzadlı mənzərəsi həm sərbəst bazar iqtisadiyyatının, həm də dəyişən insan psixologiyasının təbii bir təzahürüdür. Şikayətlərin və izdihamın eyni vaxtda mövcud olması cəmiyyətin daxili dinamikasının çoxşaxəli olduğunu göstərir. Biz istehlakçılar olaraq bu prosesləri həm iqtisadi, həm də mənəvi tərəfdən analiz etməli, fərdi büdcə planlamasında reallıqları düzgün qiymətləndirməliyik. Paytaxtın işıqlı vitrinləri arxasında gizlənən bu sosial-iqtisadi paradoks isə hələ uzun müddət cəmiyyətin ən maraqlı müzakirə mövzularından biri olaraq qalacaqdır.