Yemədən, içmədən neçə il işləsək, Bakıda mənzil ala bilərik?

Son illərdə paytaxt Bakıda daşınmaz əmlak bazarında müşahidə olunan kəskin qiymət artımı gənclər, yeni qurulan ailələr və orta təbəqə üçün mənzil sahibi olmağı əlçatmaz bir arzuya çevirib. Hər kəsi düşündürən, bəzən isə sosial şəbəkələrdə zarafat mövzusuna çevrilən o məşhur sualı bu gün iqtisadi reallıqlarla masa üzərinə qoyuruq: Orta statistik bir Azərbaycan vətəndaşı heç nə yemədən, içmədən, geyinmədən bütün maaşını toplasa,

Gəlin, xəyali bir "yeməyən, içməyən və vətən eşqi ilə havayla qidalanan" vətəndaş profili üzərindən sadə bir hesablama aparaq.

Dövlət Statistika Komitəsinin son rəsmi məlumatlarına görə, Azərbaycanda orta aylıq nominal əməkhaqqı təxminən 1000 manat civarındadır. Təbii ki, reallıqda bu məbləğdən vergilər və sosial ayırmalar çıxıldıqdan sonra vətəndaşın əlinə xalis (net) olaraq təqribən 850 manat pul qalır.

İndi isə Bakıdakı mənzil bazarının ən minimum şərtlərinə baxaq. Paytaxtın nisbətən kənar rayonlarında (məsələn, Xırdalan, Masazır, Yeni Günəşli və ya Binəqədi ərazilərində) təmirli, sahəsi 60 kvadratmetr olan normal 2 otaqlı köhnə və ya yeni tikili mənzilin qiyməti minimum 90 000 - 100 000 manatdan başlayır. Şəhərin mərkəzinə yaxınlaşdıqca isə bu rəqəmlər fantastik həddə çatır. Biz ən minimal ssenarini – 100 000 manatlıq mənzili əsas götürək.

Heç bir qəpiyini belə xərcləməyən vətəndaşın illik yığımı:

İndi isə 100 000 manatlıq mənzil üçün tələb olunan zamanı hesablayaq:

Bəli, rəqəmlər yalan demir. Əgər siz Bakının kənarında ən adi bir mənzilə sahib olmaq istəyirsinizsə, düz 10 il boyunca heç bir qəpik xərcləmədən, nəqliyyatdan istifadə etmədən, xəstələnmədən və ən əsası yemədən-içmədən işləməlisiniz. Əgər hədəfiniz şəhərin mərkəzində (məsələn, Nəsimi və ya Nərimanov rayonlarında) dəyəri minimum 200 000 manat olan bir evdirsə, bu müddət avtomatik olaraq 20 ilə qalxır.

Təbii ki, insan bioloji varlıqdır və onun havayla yaşaması qeyri-mümkündür. Normal ssenaridə 850 manat maaş alan şəxs kirayə pulu, qida, kommunal və nəqliyyat xərclərini çıxdıqdan sonra ayda ən yaxşı halda 150-200 manat kənara qoya bilər. Bu sürətlə nağd pulla ev almaq isə 50 il zaman tələb edir ki, bu da bir insanın aktiv əmək fəaliyyəti dövrünü aşır.

Məhz bu səbəbdən ölkədə yeganə çıxış yolu kimi görünən daxili və ya dövlət ipotekaları da vətəndaşı uzunillik bir borc asılılığına salır. İpoteka faizləri və bank komissiyaları əlavə olunduqda isə vətəndaş faktiki olaraq bir evin qiymətinə banka iki ev pulu ödəməli olur.

Yekun nəticə acınacaqlıdır: daşınmaz əmlak bazarındakı süni qiymət artımı ilə vətəndaşın real gəlirləri arasındakı uçurum hər ötən gün daha da böyüyür. Bu gedişlə mənzil sahibi olmaq orta təbəqə üçün bioloji imkansızlıqlar tələb edən bir "mübarizəyə" çevrilir. Ya maaşlar bu qiymətlərə çatmalı, ya da əmlak bazarındakı köpük partlamalıdır. Əks halda, növbəti nəsil üçün Bakıda ev sahibi olmaq sadəcə nağıl olaraq qalacaq.