Dublinin pərdəarxası və Bakının yeni diplomatik gedişləri: Azərbaycan Avropa masasında nələrə nail oldu?

 İrlandiyanın paytaxtı Dublində keçirilən “Avropa Siyasi Birliyi”nin 9-cu Zirvə Toplantısı arxada qaldı. İlk baxışdan bu, Avropa liderlərinin növbəti ənənəvi toplantısı kimi görünə bilər. Lakin pərdəarxası proseslərə, ikitərəfli görüşlərin intensivliyinə və qəbul edilən yekun qərarlara diqqət yetirdikdə tamamilə fərqli bir mənzərə ortaya çıxır: Dublin Sammiti Azərbaycan diplomatiyasının son illərdəki ən uğurlu və strateji baxımdan ən həlledici gedişlərindən biri oldu.

Bu zirvə toplantısını Azərbaycan üçün xüsusi edən əsas məqamları bir müəllif gözü ilə təhlil etməyə çalışaq.

1. 2028-ci il Bakı qərarı: Qərəz kampaniyalarına ən tutarlı cavab
Sammitin ən səs-küylü və tarixi xəbəri heç şübhəsiz ki, 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin 12-ci Zirvə Toplantısının Bakıda keçirilməsi ilə bağlı qərar oldu. Gəlin açıq danışaq: son illər bəzi Avropa institutlarında Azərbaycana qarşı süni gərginlik yaratmağa, ölkəmizi beynəlxalq platformalarda sıxışdırmağa çalışan dairələr az deyildi. Amma real siyasət öz sözünü dedi. COP29-dan sonra Avropanın 50-yə yaxın liderini bir araya gətirən belə bir siyasi sammitin ev sahibliyinin Bakıya həvalə edilməsi göstərdi ki, Avropanın əsas qərarverici paytaxtları emosional bəyanatlara deyil, məhz Bakının yaratdığı geosiyasi reallıqlara və etibarlı tərəfdaşlığa güvənir.

2. Təkcə qaz deyil, həm də "yaşıl enerji" və Böyük Britaniya faktoru
Prezident İlham Əliyevin Dublində bir gün ərzində 10-dan çox liderlə görüşməsi, danışıqların gecə yarısına qədər uzanması Avropanın Azərbaycana olan ehtiyacının ən bariz göstəricisidir. Bu görüşlərdə diqqətimi çəkən iki mühüm detal var. Birincisi, artıq söhbət təkcə Cənub Qaz Dəhlizindən getmir. Rumıniya, Bolqarıstan, Yunanıstan və digər ölkələrlə müzakirələrdə Xəzərin külək enerjisinin Qara dənizin dibi ilə Avropaya nəqli — yəni "yaşıl enerji" dəhlizi əsas yer tutur. İkincisi isə Böyük Britaniya ilə Strateji Tərəfdaşlıq haqqında birgə bəyannamənin imzalanmasıdır. Bu, Bakı-London münasibətlərinin artıq enerji sektorunun sərhədlərini aşaraq böyük investisiya və texnologiya müstəvisinə keçdiyini təsdiqləyir.

3. "Əlaqəli Avropa"nın Bakıdan keçən yolu
Sammitin devizi belə idi: “Avropa: güclü, təhlükəsiz və əlaqəli”. Maraqlıdır ki, Avropanın bu gün "əlaqəli olmaq" üçün axtardığı ən etibarlı açar məhz Bakının əlindədir. Qlobal ticarət yollarının dəyişdiyi bir vaxtda Şərqlə Qərbi birləşdirən Orta Dəhliz Avropa üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Dublin görüşləri bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın illərdir öz daxili resursları hesabına qurduğu limanlar, dəmir yolları və nəqliyyat infrastrukturu bu gün Avropa qitəsinin iqtisadi təhlükəsizliyinin əsas dayağına çevrilib.

4. Cənubi Qafqaz gündəliyi: Kənar müdaxilə olmadan dialoq
Dublin Sammitinin ən diqqətçəkən səhnələrindən biri də Azərbaycan və Ermənistan rəsmilərinin təmasları idi. İstər liderlərin ikitərəfli görüşü, istərsə də xarici işlər nazirləri və Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyevin kuluarlardakı söhbətləri bir həqiqəti yenidən təsdiqlədi: Bakının illərdir müdafiə etdiyi "vasitəçisiz, birbaşa ikitərəfli dialoq" modeli artıq işləyir. Müzakirələrdə "Tramp Marşrutu" (TRIPP) layihəsi və Azərbaycan ərazisindən Ermənistana yük tranziti kimi praktiki məsələlərin yer alması onu göstərir ki, regionda sülh artıq kağız üzərindəki bəyanatlardan çıxıb, real iqtisadi layihələr mərhələsinə qədəm qoyur.

Dublin Sammiti sübut etdi ki, Azərbaycan artıq beynəlxalq münasibətlər sistemində sadəcə "təsirə məruz qalan" tərəf deyil, gündəliyi müəyyən edən, oyun qaydalarını formalaşdıran əsas aktordur. Gecə yarısına qədər davam edən görüşlər və 2028-ci il Bakı sammiti qərarı bu uğurlu strategiyanın ən aydın göstəricisidir.