Dövlət Gömrük Komitəsində avtomobillərin gömrük dəyərinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı növbəti narazılıq gündəmə gəlib. ABŞ-ın məşhur Manheim avtomobil hərracından alınmış BMW X5 markalı nəqliyyat vasitəsinin rəsmiləşdirilməsi zamanı yaranan mübahisə gömrük sistemində qiymətləndirmənin şəffaflığı və vəzifəli şəxslərin qərarlarının əsaslandırılması ilə bağlı ciddi suallar doğurub.
Vətəndaş Məmmədov Rahib Rafiq oğlu Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri, gömrük xidməti general-polkovniki Şahin Bağırova ünvanladığı şikayət ərizəsində Aksizli mallar üzrə Baş Gömrük İdarəsinin qiymətləndirmə şöbəsinin rəisi kimi təqdim etdiyi Elamin Əhmədovun hərəkətlərindən narazılığını bildirib.
Redaksiyaya təqdim olunan sənədlər göstərir ki, söhbət ABŞ-ın Manheim hərracında 30 mart 2026-cı il tarixində satılmış, 2018-ci il istehsalı olan BMW X5 40eX LUX Plug-in Hybrid avtomobilindən gedir.
Hərrac sənədlərinə əsasən, avtomobilin satış qiyməti 8 500 ABŞ dolları, alıcıdan tutulan hərrac xidməti haqqı isə 335 dollar təşkil edib. Ümumilikdə 8 835 ABŞ dolları məbləğində ödəniş 8 aprel 2026-cı il tarixində bank vasitəsilə həyata keçirilib.
Ortada rəsmi invoys, bank ödənişi, hərrac məlumatları və avtomobilin identifikasiya göstəriciləri olduğu halda, gömrük qiymətləndirilməsi ətrafında yaranan mübahisənin səbəbi nədir?
GÖMRÜKDƏ 900–1000 MANATLIQ ƏLAVƏ ÖDƏNİŞ İDDİASI
Şikayətçinin bildirdiyinə görə, 8 oktyabr 2026-cı il tarixli gömrük bəyannaməsi əsasında avtomobilə görə 10 277,41 manat gömrük ödənişi hesablanıb.
Lakin vətəndaş iddia edir ki, bundan sonra qiymətləndirmə şöbəsinin rəisi Elamin Əhmədov həmin qiymətləndirməyə etiraz edib və nəticədə ödənişin daha 900–1000 manat artırılması vəziyyəti yaranıb.
Rahib Məmmədov məsələni aydınlaşdırmaq məqsədilə Elamin Əhmədovun qəbulunda olduğunu bildirir.
Onun sözlərinə görə, qəbul zamanı vəzifəli şəxs avtomobilin ucuz alındığını və Manheim-in qapalı hərrac olduğunu əsas gətirib.
Vətəndaş isə faktiki alış qiymətini təsdiqləyən bütün sənədləri təqdim etməyə hazır olduğunu bildirsə də, iddiasına əsasən, qiymətin artırılmasının konkret səbəbləri ona izah edilməyib.
Burada olduqca ciddi sual yaranır:Əgər vətəndaş avtomobili həqiqətən göstərilən qiymətə alıbsa və bunu bank sənədləri ilə sübut edə bilirsə, gömrük orqanının həmin qiyməti qəbul etməməsinin hüquqi və faktiki əsasları hansılardır?
Manheim-in qapalı hərrac olması avtomatik olaraq həmin platformada aparılmış alqı-satqının etibarsız hesab edilməsinə əsas verirmi?
Yoxsa gömrük orqanının əlində təqdim edilmiş sənədləri şübhə altına alan başqa məlumatlar mövcuddur?
Əgər belə məlumatlar varsa, onların vətəndaşa açıqlanmasına nə mane olur?
QANUN NƏ DEYİR, GÖMRÜKDƏ HANSI MEYARLAR TƏTBİQ EDİLİR?
Azərbaycan Respublikasının «Gömrük tarifi haqqında» Qanununun 12-ci maddəsinə əsasən, malların sövdələşmə qiyməti ilə qiymətləndirilməsi gömrük dəyərinin müəyyən edilməsinin əsas üsuludur.
Qanunun 13-cü maddəsi isə müvafiq şərtlər daxilində faktiki ödənilmiş və ya ödənilməli olan qiymətin əsas götürülməsini nəzərdə tutur. Bununla yanaşı, daşınma, sığorta və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş digər xərclər də gömrük dəyərinə əlavə oluna bilər. ([Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi Saytı][1])
Deməli, gömrük orqanının təqdim edilən alış qiymətini yoxlamaq və qanuni əsaslar olduqda düzəliş aparmaq səlahiyyəti var. Ancaq bu səlahiyyət vəzifəli şəxsin şəxsi qənaəti ilə qanunvericiliyin müəyyən etdiyi qiymətləndirmə meyarlarının bir-birinə qarışdırılması anlamına gəlməməlidir.
Vətəndaşın avtomobili ucuz alması onun qanunu pozması demək deyil!
Əgər gömrük dəyərinin artırılması zəruridirsə, bunun hansı məlumatlara və hesablama üsuluna əsaslandığı aydın olmalıdır.
Əks halda, qiymətləndirmə mexanizminin şəffaflığı ilə bağlı ciddi şübhələrin yaranması qaçılmazdır.
GÖMRÜK ƏMƏKDAŞLARININ MADDİ MARAĞI VARMI?
Rahib Məmmədovun Şahin Bağırova ünvanladığı şikayətin ən diqqətçəkən hissələrindən biri də gömrük əməkdaşlarının maddi maraqları ilə bağlı səsləndirdiyi şübhələrdir.
Vətəndaş gömrük ödənişlərinin artırılmasında vəzifəli şəxslərin şəxsi maddi marağının olub-olmadığının araşdırılmasını istəyir.
O, həmçinin əməkdaşların əməkhaqqı, mükafatlandırma və digər maddi həvəsləndirmə mexanizmlərinin hesablanan və ya yığılan gömrük ödənişlərinin məbləğindən asılı olub-olmadığına aydınlıq gətirilməsini tələb edir.
Bu iddialar hazırda təsdiqini tapmış faktlar deyil. Lakin səsləndirilən şübhələrin rəsmi və əsaslandırılmış qaydada araşdırılması zəruridir.
Dövlət Gömrük Komitəsi izah etməlidir: qiymətləndirmə şöbəsinin əməkdaşları əlavə hesablanan ödənişlərə görə hər hansı maddi həvəsləndirmə əldə edirlərmi?
Gömrük dəyərinin dəyişdirilməsi barədə qərarlar hansı nəzarət mexanizmi əsasında qəbul edilir?
Vətəndaşın təqdim etdiyi ödəniş sənədləri hansı hallarda kifayət hesab edilmir?
ŞAHİN BAĞIROVUN RƏHBƏRLİK ETDİYİ QURUMDAN AÇIQLAMA GÖZLƏNİLİR
Məsələnin diqqətçəkən tərəfi yalnız bir avtomobilin gömrük rəsmiləşdirilməsi deyil.
Burada daha böyük problem – dövlət qurumu ilə vətəndaş arasındakı münasibətlərdə şəffaflıq, əsaslandırılmış qərarvermə və qanunvericiliyin hamıya eyni qaydada tətbiqi məsələsi gündəmə gəlir.
Gömrük əməkdaşı dövlətin maraqlarını qorumalıdır. Ancaq dövlət maraqlarını qorumaq adı altında vətəndaşın təqdim etdiyi sənədlərə əsassız yanaşılması da yolverilməzdir.
Gömrük orqanının vəzifəsi vətəndaşdan mümkün qədər çox pul almaq yox, qanunla müəyyən edilmiş ödənişlərin düzgün hesablanmasını təmin etməkdir.
Rahib Məmmədov şikayətinin Elamin Əhmədovdan asılı olmayan vəzifəli şəxslər tərəfindən araşdırılmasını, qiymətləndirmədə istifadə olunan mənbələrin açıqlanmasını və qanunsuzluq aşkar ediləcəyi təqdirdə müvafiq tədbirlərin görülməsini tələb edir.
İndi əsas sual budur:
Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri Şahin Bağırov vətəndaşın təqdim etdiyi sənədlərlə bağlı iddiaların obyektiv araşdırılmasını təmin edəcəkmi, yoxsa gömrük qiymətləndirilməsi ilə əlaqədar yaranan bu narazılıq da cavabsız qalacaq?
Redaksiyaya təqdim edilmiş sənədlər avtomobil üzrə hərrac əməliyyatını və ödənişi əks etdirir. Lakin gömrük dəyərinin artırılması barədə ayrıca əsaslandırılmış qərar və qiymətləndirmə hesablaması təqdim edilmədiyindən əlavə məbləğin qanunsuz hesablandığını indidən təsdiqləmək mümkün deyil.
Məhz buna görə də Dövlət Gömrük Komitəsinin məsələyə rəsmi münasibət bildirməsi, hesablamaların hüquqi əsaslarını açıqlaması və səsləndirilən iddialara aydınlıq gətirməsi vacibdir.
Redaksiya Dövlət Gömrük Komitəsinin və adı çəkilən vəzifəli şəxsin mövqeyini dərc etməyə hazırdır.
Jurnalist: Mirkənan Seyidov
