Uzun illərdir Azərbaycan təhsili sözün əsl mənasında reanimasiyadadır. İdarəedicilər dəyişir, nazirlər dəyişir, direktorlar dəyişir, şagirdlər dəyişir, partalar dəyişir, kompüterlər yenilənir, yeni məktəblər tikilir, amma təhsil düzəlmir ki, düzəlmir. Bu, Azərbaycanın ən böyük paradokslarından biridir. Hər şey dəyişir, amma heç nə dəyişmir.
Bir neçə ildir ki, Azərbaycanın təhsil sisteminə Emin Əmrullayev rəhbərlik edir. Cənab Əmrullayevin təhsilinə və iş karyerasına nəzər salanda adam düşünür ki, bu yaşda bu qədər təhsil və idarəçilik təcrübəsi hər kəsə nəsib olmur. Ancaq nəticəyə baxanda ortaya ciddi suallar çıxır.
Nazir müxtəlif platformalarda uzun-uzadı danışır, statistik rəqəmlər səsləndirir, proqramlardan, islahatlardan bəhs edir. Amma söhbətin sonunda yenə məlum olur ki, hansısa məktəbin direktoru pul yığıb, digəri məktəbdə qızıl satdırıb, başqası corab, kalqotka və ya başqa malların alveri ilə məşğul olub. Deməli, problem təkcə ayrı-ayrı direktorların davranışında deyil. Problem idarəetmə sistemindədir.
Belə çıxır ki, təhsil sistemini dəyişmək üçün təkcə diplomlar, sertifikatlar və beynəlxalq təcrübə kifayət etmir. Bu sahədə real idarəçilik, sərt nəzarət və köklü islahatlar lazımdır.
Bəziləri deyəcək ki, təhsil sistemində həbslərdən danışmaq ayıb səslənir. Doğrudan da, müəllimi, direktoru və ya təhsil işçisini cinayət ittihamı ilə qandallayıb aparmaq cəmiyyət üçün ağır mənzərədir. Ancaq sual yaranır: başqa çıxış yolu varmı? Əgər qanun pozuntusu varsa, ona hüquqi qiymət verilməlidirmi? Yoxsa bütün bunlar görməzlikdən gəlinməlidir?
Əsas sual isə başqadır.
Azərbaycan təhsilini kim düzəldə bilər?
Hansı addımlar atılmalıdır ki, şagird məktəbi həqiqətən elm ocağı hesab etsin, müəllim peşəsinin məsuliyyətini hiss etsin, direktor isə məktəbi ticarət məkanına yox, təhsil müəssisəsinə çevirsin?
Bəziləri hesab edir ki, çıxış yolu Emin Əmrullayevin dəyişdirilməsidir. Yaxşı, tutaq ki, dəyişdirildi. Bəs onu kim əvəz edəcək? Yeni gələn şəxs hansı mexanizmlərlə illərlə yığılıb qalmış problemləri həll edəcək? Təkcə bir şəxsin dəyişməsi kifayət edəcəkmi?
Mən hesab edirəm ki, Azərbaycanda təhsil sistemini tamamilə dəyişə biləcək peşəkar kadrlar var. Sadəcə, onlara imkan verilməlidir. Problemlər sistemlidir və onların həlli də sistemli yanaşma tələb edir.
Bu gün təhsil sistemi bir çox hallarda parçalanmış, həddindən artıq mərkəzləşdirilmiş və vətəndaş üçün əlçatmaz idarəetmə modelinə çevrilib. Hər hansı problemi araşdırmaq istəyəndə vətəndaşı bir qurumdan digərinə, oradan üçüncüsünə yönləndirirlər. Nəticədə insanlar bezir və şikayət etməkdən imtina edirlər. Belə bir idarəetmə modeli problemlərin həllinə yox, onların görünməz qalmasına xidmət edir.
Ölkənin Prezident Administrasiyası kimi böyük bir institutu var. Burada təhsil sahəsinə nəzarət edən məsul şəxslər də fəaliyyət göstərirlər. Onların kim olduqlarını və gündəlik hansı işləri gördüklərini bilmirəm. Ancaq düşünmək olar ki, onlar da təhsil sistemində baş verənləri görürlər. Məktəblərdə yaranan problemləri, cəmiyyətin narazılığını, müəllim və valideynlərin şikayətlərini görməmək mümkün deyil.
Təhsil sisteminin ən vacib istiqamətlərindən biri də peşə təhsilidir.
Dünyanın inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrində peşə təhsili iqtisadiyyatın əsas sütunlarından biri hesab olunur. Çünki sənayeni, istehsalı, xidmət sektorunu və texnologiyanı peşəkar kadrlar ayaqda saxlayır.
Azərbaycanda isə bu sahənin potensialından hələ də lazımi səviyyədə istifadə olunduğunu söyləmək çətindir. Müxtəlif peşə istiqamətlərini dərindən bilməyən insanlar böyük bir idarədə toplaşıb Azərbaycanın gələcəyinə təsir edən sistemi idarə etməyə çalışırlar. Nəticə isə göz qabağındadır - Hər şey yalançı reklamda, hər şey sözdə, hər şey dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitin xərclənməsində... Nəticə isə... SIFIR...
Bu gün məktəblərdə problemlər var.
Peşə təhsilində problemlər var.
Ali təhsildə də problemlər var.
Belə olan halda cəmiyyət haqlı olaraq sual verir:
Əgər nəticələr qənaətbəxş deyilsə, Emin Əmrullayev niyə hələ də təhsil naziri postunda qalmalıdır?
Onun bu vəzifədə qalmasını əsaslandıran arqumentlər hansılardır?
Bu suallar təkcə bir nazir haqqında deyil. Bu, Azərbaycanın gələcəyi, ölkənin insan kapitalı və təhsil siyasətinin effektivliyi ilə bağlı suallardır. Bu suallara cavab tapılmadıqca isə yeni məktəblər tikilsə də, yeni kompüterlər alınsa da, yeni proqramlar qəbul edilsə də, cəmiyyətin ən çox eşidəcəyi cümlə dəyişməyəcək:
Hər şey dəyişir, amma təhsil dəyişmir.
Ədil Hüseynov
