Son illər Azərbaycanda gənc və orta nəsil mütəxəssislər arasında korporativ qaydalardan imtina edərək sərbəst iş qrafikinə, yəni "frilans" (freelance) fəaliyyətə keçənlərin sayı kəskin şəkildə artır. Artıq səhər saat 09:00-dan axşam 18:00-a qədər ofis divarları arasında oturmaq rəqəmsal dünyanın gətirdiyi imkanlar fonunda öz cəlbediciliyini itirir. Paytaxt Bakıda fəaliyyət göstərən kofeşopların və "co-working" (ortaq iş) məkanlarının hər gün gənc mütəxəssislərlə dolub-daşması da məhz bu tendensiyanın real göstəricisidir.
Yerli əmək bazarındakı bu böyük transformasiyanın səbəblərini, müsbət və mənfi tərəflərini araşdırdıq:
Ofis yerinə kofeşoplar: Yeni nəsil harada işləyir?
Əvvəllər yalnız tələbələrin toplaşdığı kafelər indi dizaynerlərin, proqramçıların, kopirayterlərin, SMM mütəxəssislərinin və rəqəmsal marketoloqların əsas iş müstəvisinə çevrilib. Noutbukunu götürüb rahat bir küncdə əyləşən gənclər həm yerli, həm də xarici şirkətlər üçün layihələr hazırlayırlar. Frilanserlər bildirirlər ki, ofis rejiminin gətirdiyi ciddi geyim qaydaları (dress-code), rəhbərliyin daimi nəzarəti və hər gün tıxacda itirilən saatlar insanı mənəvi olaraq tükədir. Sərbəst qrafik isə şəxsi zamanı idarə etmək azadlığı verir.
Manatla qazanıb, dollarla xərcləmək dövrü bitir?
Azərbaycanlı frilanserlərin əksəriyyəti qlobal platformalar vasitəsilə birbaşa ABŞ, Avropa və Körfəz ölkələrinin şirkətləri ilə əməkdaşlıq edirlər. Bu isə onlara yerli bazarla müqayisədə qat-qat yüksək gəlir əldə etmək imkanı yaradır. Xarici valyuta ilə qazanılan gəlir gənclərin maddi müstəqilliyini sürətləndirir. Dövlətin son illərdə mikrosahibkarlar və sərbəst işləyənlər üçün tətbiq etdiyi vergi güzəştləri və sadələşdirilmiş bəyannamə sistemləri də bu sahənin leqallaşmasına və stimullaşdırılmasına böyük təkan verib.
Hər şey göründüyü kimi rəngarəngdirmi? Frilansın gizli çətinlikləri
İlk baxışdan kofeşopda qəhvə içərək pul qazanmaq ideal həyat tərzi kimi görünsə də, bu sistemin ciddi riskləri də var:
Sabit gəlirin olmaması: Ofis işçisi hər ayın tamamında alacağı məvacibi bilsə də, frilanser üçün hər ay bir tapmacadır. Bəzən bir ayda bir neçə min qazanan mütəxəssis, növbəti ay tamamilə sifarişsiz qala bilər.
Sosial təminatın zəifliyi: Ödənişli məzuniyyət, xəstəlik vərəqəsi və korporativ tibbi sığorta kimi üstünlüklər frilans həyatda mövcud deyil.
Müştəri tapmaq və psixoloji gərginlik: İş tapmaqdan tutmuş, müştəri ilə qiymət danışıqlarına və ödənişin vaxtında alınmasına qədər bütün məsuliyyət tək bir insanın üzərinə düşür. Bu da zamanla güclü stress və tükənmişlik (burnout) sindromuna yol açır.
Şirkətlər boş qalan ofislərə qarşı necə mübarizə aparır?
Yerli şirkətlər peşəkar kadrları əldə saxlamaq üçün artıq köhnə metodlardan əl çəkməyə məcburdurlar. Bir çox holdinq və rəqəmsal agentliklər "Hibrid" iş modelinə (həftədə 2 gün ofis, 3 gün evdən iş) keçid ediblər. Ofislərin sahəsi kiçildilir, daha çevik və müasir "open-space" (açıq sahə) dizaynlarına üstünlük verilir. Şirkət rəhbərləri dərk edirlər ki, işçinin ofisdə keçirdiyi saat yox, təhvil verdiyi layihənin keyfiyyəti önəmlidir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanda əmək bazarının gələcəyi divarlarla məhdudlaşmayan rəqəmsal azadlığa doğru sürətlə irəliləyir. Zamanla ayaqlaşa bilməyən və sərt qaydalarla işçi sıxan şirkətlər isə ən yaxşı beyinləri frilans dünyasına itirməyə məhkum görünürlər.
Aidə Tofiqqızı
