Vaşinqton sülh bəyannaməsinin bir illiyi: Cənubi Qafqazda "iqtisadiyyat dilləndi"
Sabah Cənubi Qafqaz regionunda onilliklər boyu davam edən hərbi-siyasi gərginliyə son qoyan tarixi hadisədən – 8 avqust Vaşinqton razılaşmasından düz bir il ötür. Ötən il, yəni 8 avqust 2025-ci il tarixində ABŞ-da baş tutan və regionun gələcək taleyini müəyyən edən üçtərəfli zirvə görüşü Cənubi Qafqazı müharibə ritorikasından çıxararaq rəsmən diplomatik və iqtisadi tərəfdaşlıq müstəvisinə daşıyıb.
Tarixi Vaşinqton Sammiti: Kağız üzərindəki sülhdən real öhdəliklərə
Xatırladaq ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın ev sahibliyi ilə Vaşinqtonda keçirilən sammitdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan arasında tarixi "Sülh və Dövlətlərarası Münasibətlərin Təsis Olunması haqqında" saziş mətni rəsmən paraflandı və Birgə Bəyannamə imzalandı.
Bu sənəd tərəflərin qarşılıqlı olaraq bir-birinin suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və sərhəd toxunulmazlığını tanımasını rəsmi qaydada hüquqi müstəviyə keçirdi. Müqavilənin bəndlərinə əsasən, hər iki ölkə təkcə güc tətbiq etməkdən imtina öhdəliyi götürmədi, həm də daxili yurisdiksiyalarında etnik nifrət və ayrı-seçkiliklə mübarizə aparmağı vəd etdi.
Bir illik mənzərə: Reallığa çevrilən ticarət dövriyyəsi
Sülh bəyannaməsinin imzalanmasından keçən bir il ərzində ən böyük praktik irəliləyiş iqtisadi sahədə özünü büruzə verməyə başlayıb. Uzun illərdir bir-biri üçün tamamilə qapalı olan iki qonşu ölkə arasında artıq mərhələli şəkildə real ticarət əlaqələri qurulur.
Logistika sahəsində canlanma: Azərbaycan ərazisindən Ermənistana daşınan yüklərlə bağlı məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması regionun beynəlxalq logistik cəlbediciliyini kəskin şəkildə artırıb.
İxracatın başlanması: 2026-cı ilin ilk yarısının rəsmi statistikasına əsasən, Azərbaycan ərazisindən Ermənistana artıq dizel yanacağı, benzin və tikinti materiallarının ixracı həyata keçirilir.
Strateji Dəhlizlər: Sənədlərin imzalanması ilə tranzit dəhlizlərin (o cümlədən Zəngəzur xətti ilə bağlı proseslərin) hüquqi çərçivəsi və beynəlxalq investisiya cəlbediciliyi daha da möhkəmlənib.
Yekun imza üçün masadakı əsas şərt: Konstitusiya dəyişikliyi
Baxmayaraq ki, 8 avqust sənədi ilə sülhün əsas prinsipləri paraflanıb, tam və yekun sülh müqaviləsinin ratifikasiya olunması prosesi hələ də konkret hüquqi addımlardan asılıdır.
Bakının bu məsələdə mövqeyi tamamilə dəyişməz və birmənalı olaraq qalır: sülhün qalıcı olması üçün Ermənistan öz fundamental hüquqi sənədlərində, xüsusən də konstitusiyasında Azərbaycana qarşı hər hansı formada ərazi iddialarını ehtiva edən bəndləri tamamilə təmizləməlidir. İrəvan rəhbərliyi Vaşinqton Bəyannaməsi ilə bu maneələri aradan qaldırmağı beynəlxalq öhdəlik kimi üzərinə götürsə də, konstitusiya islahatlarının və referendum prosesinin praktiki icrası hələ də yekun sülhün dəqiq reallaşma müddətini təyin edən əsas faktor olaraq qalmaqdadır.
Nəticə etibarilə, 8 avqust razılaşması regionu tamamilə yeni bir inkişaf mərhələsinə daşıyıb və növbəti aylarda atılacaq hüquqi addımlar bu sülhün qalıcılığını tam təmin edəcək.
