Azərbaycan Respublikasının pensiya qanunvericiliyinə əsasən, vətəndaşın yaşa görə əmək pensiyasına hüquq qazanması üçün əsas kriteriyalardan biri 25 illik sığorta stajıdır. Lakin iş stajı bu həddən az olan və ya kifayət qədər iş təcrübəsi bulunmayan şəxslərin də pensiya və ya sosial təminat almaq imkanları tamamilə məhdudlaşmır. Qanunvericilik bu cür halları tənzimləmək üçün xüsusi şərtlər, amnistiya mexanizmləri və alternativ sosial ödəniş modelləri nəzərdə tutur.
1xeber.media “Yeni Sabah”a istinadla xəbər verir ki, pensiya yaşına çatmış şəxsin 25 illik iş stajı olmadıqda, ilk növbədə onun fərdi hesabında toplanmış sığorta kapitalı nəzərə alınır.
Əgər şəxsin fərdi hesabının sığorta hissəsində minimum pensiya məbləğindən az olmayan pensiya təyinatına imkan verən kapital toplanıbsa, bu zaman 25 illik staj tələb olunmur və həmin şəxsə birbaşa əmək pensiyası təyin edilir. Bundan əlavə, qanunvericilikdə tətbiq olunan xüsusi amnistiya mexanizminə əsasən, 2006-cı il yanvarın 1-dək hər hansı bir dövrdə rəsmi sığorta stajı və fərdi hesaba yığılmış kapitalı olan şəxslərə 2006-cı ilə qədərki dövr üçün avtomatik olaraq 25 il staj hesaba alınır. Bu tənzimləmə az stajı olan çoxsaylı vətəndaşın pensiya hüququ qazanmasını asanlaşdırır.
Lakin vətəndaşın nə 25 illik sığorta stajı, nə də minimum pensiya məbləğinə çatan sığorta kapitalı yoxdursa, bu halda ona yaşa görə əmək pensiyası təyin edilmir. Dövlət belə şəxslərin sosial müdafiəsini təmin etmək məqsədilə onları sosial müavinət sistemi ilə əhatə edir. Qanunla müəyyən edilmiş pensiya yaşına çatmış və pensiya hüququ yaranmayan vətəndaşlara yaşa görə sosial müavinət verilir. Əmək pensiyasından fərqli olaraq, bu müavinət şəxsin fərdi hesablaşma formuluna və ya iş stajına əsaslanmır, dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş sabit məbləğdə aylıq ödənilir.
Əlillik və ya ailə başçısını itirmə halında isə staj tələbi yaşa görə pensiya şərtlərindən fərqlənir. Bu kateqoriyalar üzrə pensiya təyinatı zamanı 25 illik sabit staj norma kimi götürülmür. Bunun əvəzinə yaşa mütənasib staj norması tətbiq olunur, yəni şəxsin əlillik müəyyən edildiyi və ya ailə başçısının vəfat etdiyi yaşa qədər hər tam yaş üçün müəyyən olunmuş ay sayı qədər sığorta stajı tələb edilir. Tələb olunan bu kiçik staj norması ödənilmədikdə isə vətəndaş əmək pensiyası deyil, müvafiq sosial müavinət almaq hüququ qazanır. Beləliklə, qanunvericilik iş stajı 25 ildən az olan şəxslərin ya toplanmış kapital, ya amnistiya stajı, ya da sosial müavinətlər vasitəsilə təminat almasını tənzimləyir.
