Hər səhər eyni ssenari təkrarlanır: zəngli saatın səsi, tələsik içilən bir qurtum qəhvə və qapıdan çıxan kimi bizi qarşılayan o acı reallıq – Bakının bitmək bilməyən, xroniki tıxacları. Statistikaya, proqnozlara baxmağa ehtiyac yoxdur; hər bir paytaxt sakini yaxşı bilir ki, 8 saatlıq iş rejimi üçün günümüzün ən azı 3-4 saatını yollarda, sükan arxasında və ya basabas avtobuslarda itiririk. Şəhər sanki nəhəng bir metal yığınına çevrilib və biz bu yığının içində addım-addım irəliləməyə çalışarkən təkcə vaxtımızı yox, həm də əsəblərimizi, sağlamlığımızı və ən əsası – şəhər mədəniyyətimizi itiririk.
Bəs çarə nədir? Yolları sonsuza qədər genişləndirmək, hər kəsi bir şəxsi avtomobil sahibi etmək? Dünya təcrübəsi göstərir ki, bu, çıxış yolu deyil. Müasir meqapolislərin xilası rəqəmsal tənzimləmələrdə və ən əsası, mikromobillikdə – yəni skuter, velosiped kimi alternativ, ekoloji təmiz nəqliyyat vasitələrindədir. Bakı da son illərdə bu qaçılmaz dalğaya qoşulub. Amma sual yaranır: biz mental və infrastruktur olaraq bu "iki təkərli" inqilaba hazırıqmı?
"Apar" bizi tıxacdan: Mikromobillikdə rekordlar və reallıqlar
Açıq etiraf edək, bir neçə il əvvəl Bakı küçələrində kostyumda velosiped sürən və ya skuterlə işə gedən birini görəndə çoxumuz təəccüblənirdik. Bu gün isə mənzərə tamamilə dəyişib. Xüsusilə AYNA-nın mikromobillik zolaqlarını genişləndirməsi, metro stansiyalarının yaxınlığında qurulan xüsusi icarə məntəqələri gənclərin və vaxtın qədrini bilənlərin seçiminə çevrilib. Rəsmi rəqəmlər də göstərir ki, paytaxtda skuter və velosiped sifarişlərində aylıq yarım milyona yaxın rekord göstəricilər qeydə alınır.
Şəhərin mərkəzi küçələrində çəkilən parlaq rəngli mikromobillik zolaqları, bəzi yolayrıclarında quraşdırılan xüsusi velosiped svetoforları Bakıya avropasayağı bir gənclik ruhu bəxş edir. Lakin bu gözəl mənzərənin pərdəarxasında hələ də həllini tapmamış ciddi bir "mədəniyyət toqquşması" yaşanır.
Səkidə piyada, yolda avtomobil qorxusu: Skuter sürənlərin çətinliyi
Problem ondadır ki, Bakıda hələ də vahid və tam birgəyaşayış mədəniyyəti formalaşmayıb. Şəhərin velosiped zolaqları hələ tam torvari şəbəkə halına gəlmədiyi üçün alternativ nəqliyyat istifadəçiləri iki od arasında qalırlar:
Sürücülərin təzyiqi: Avtomobil sürücülərinin əksəriyyəti yolları yalnız öz mülkiyyətləri hesab edir. Skuter və ya velosiped sürənlərə "yolun ortasında maneə" kimi baxılır, onlar sıxışdırılır, bəzən isə açıq aqressiya ilə qarşılaşırlar.
Piyadaların narazılığı: Zolaq olmayan yerlərdə məcburən səkiyə çıxan skuterlər bu dəfə piyadaların hərəkət sərbəstliyini və təhlükəsizliyini pozur.
Üstəlik, daha bir yaralı yerimiz var: nizamsız parklanma. İşini bitirib skuterini düz piyada keçidinin ortasında, korlar üçün nəzərdə tutulmuş relyefli xətlərin üzərində və ya aşmış vəziyyətdə yolun kənarında buraxıb gedənlər mikromobilliyin imicinə ciddi zərbə vururlar. Bu, infrastruktur yox, birbaşa şəhər mədəniyyəti və məsuliyyət problemidir.
Ekoloji şüur: Maşın bizim üçün statusdur, yoxsa ehtiyac?
Bakının tıxac probleminin kökündə dayanan ən böyük psixoloji faktorlardan biri də "avtomobilə baxış bucağımızdır". Bizim cəmiyyətdə avtomobil sadəcə bir yerdən başqa yerə getmək üçün vasitə deyil; o, sosial statusun, uğurun, gücün göstəricisidir. Hətta 1-2 kilometrlik məsafəyə, çörək almağa belə mütləq sükan arxasında getməyi özünə rəva bilən böyük bir kütlə var.
Avropanın ən böyük şəhərlərində nazirlər, böyük şirkət rəhbərləri işə velosipedlə getdikləri halda, bizdə hələ də "böyük adam maşında olar" stereotipi qırılmayıb. Halbuki ekoloji şüur elə bir mərhələyə çatmalıdır ki, biz hər dəfə avtomobilin açarını götürəndə havaya buraxdığımız karbon qazını, şəhərin ekologiyasına vurduğumuz ziyanı düşünək. İqlim dəyişikliyinin fəsadlarını canlı yaşadığımız bu dövrdə, yaşıl nəqliyyata keçid artıq romantik bir arzu deyil, şəhərimizin sağ qalma şərtidir.
Son söz əvəzi: Şəhər hamımızındır
Bakının tıxacı təkcə dövlət qurumlarının çəkdiyi yollarla və ya qurduğu svetofor sistemləri ilə tam həll olunan deyil. Bu, kompleks bir transformasiya tələb edir. Sürücü velosipedçiyə hörmət etməli, skuter sürən piyadanın haqqını tapdalamamalı, piyada isə velosiped zolağını gəzinti sahəsi hesab etməməlidir.
Biz nə qədər ki avtomobili şəxsiyyətimizin bir parçası kimi görməkdən əl çəkməyəcəyik, o vaxta qədər də ömrümüzü yollarda rəngbərəng stop-ışıqlarına baxaraq itirəcəyik. Gəlin şəhərimizi sevməyə onun havasını qorumaqdan və bir-birimizə yol verməkdən başlayaq. Çünki bu şəhər, bu yollar hamımızındır.
Aidə Tofiqqızı
