Müasir makroiqtisadi çağırışlar fonunda əhalinin rifah halının davamlı şəkildə yaxşılaşdırılması və daxili istehlak bazarında tarazlığın qorunması dövlətin iqtisadi siyasətinin ana xəttini təşkil edir. Hazırda ölkə gündəmində ən çox müzakirə olunan iki mühüm mövzu — reallaşdırılması nəzərdə tutulan genişmiqyaslı yeni sosial paketlər (pensiya artımları) və sərbəst bazar qanunauyğunluqları çərçivəsində ət məhsullarının qiymətində müşahidə olunan dinamikadır. Bu iki amilin qarşılıqlı təhlili həm sosial dövlət modelinin uğurlarını, həm də aqrar sektordakı struktur dəyişikliklərinin bazara təbirlərini aydın göstərir.1. Dövlətin Sosial Strategiyası: Pensiya Sistemində Varislik və İnkişaf
Azərbaycanda həyata keçirilən sosial siyasətin təməlində vətəndaşların, xüsusilə təqaüdçülərin və həssas qrupların maddi təminatının mütəmadi olaraq gücləndirilməsi dayanır. Hökumət tərəfindən tətbiq olunan davamlı iqtisadi tənzimləmə mexanizmləri, hər ilin əvvəlində bütün növ əmək pensiyalarının indeksləşdirilərək artırılmasını rəsmi qanunvericilik səviyyəsində təmin edir.
Rəsmi hesabatlara əsasən, həyata keçirilən məqsədyönlü islahatların nəticəsi olaraq ölkə üzrə orta aylıq pensiyanın məbləği 593 manata, yaşa görə orta aylıq pensiya isə 632 manata çatdırılıb. Hazırda müzakirə mərhələsində olan və gələn ilin əvvəlindən qüvvəyə minməsi gözlənilən yeni qanunvericilik dəyişikliklərinə əsasən, pensiya sistemində sosial haqlara əsaslanan diferensial modelin tətbiqi genişləndiriləcək. Yeni təklif olunan mexanizmə əsasən, pensiyaların ölkə üzrə orta aylıq nominal əməkhaqqı həddinə qədər olan hissəsi tam indeksasiya ediləcək. Hazırda ölkədəki pensiyaçıların böyük hissəsinin təqaüdü bu həddən aşağı olduğu üçün, differensial yanaşma məhz aşağı və orta məbləğdə təqaüd alan vətəndaşların alıcılıq qabiliyyətini daha effektiv sığortalayacaq. Dövlətin bu qətiyyətli sosial yönümlü kursunu dəstəkləmək məqsədilə növbəti ilin dövlət büdcəsindən sosial sferaya ümumi xərclərin təxminən 44 faizinin ayrılması planlaşdırılır.
2. İstehlak Bazarında Müvazinət: Ət Qiymətlərindəki Artımın Obyektiv İqtisadi Təhlili
Sosial sahədəki planlı artımlarla paralel olaraq, sərbəst bazar iqtisadiyyatının daxili tələb-təklif qanunlarına uyğun olaraq pərakəndə satış sektorunda, xüsusən də heyvandarlıq məhsullarında müəyyən qiymət tənzimlənmələri qeydə alınır. Cari bazar monitorinqləri göstərir ki, son dövrlərdə paytaxt və regionlarda sümüklü mal ətinin kiloqramı 19 manata, sümüksüz təmiz ətin qiyməti isə 25 manata yüksəlib. Bənzər dinamika quzu əti bazarında da özünü büruzə verir.
Sahə ekspertləri və iqtisadçılar ət bazarındakı bu hərəkətliliyin subyektiv amillərdən uzaq, tamamilə obyektiv və struktur xarakterli səbəblərdən qaynaqlandığını əsaslandırırlar. Birinci növbədə, heyvandarlıq təsərrüfatlarında istifadə olunan ot, qüvvəli yem, su, baytarlıq qulluğu və əmək xərclərinin artması ilkin istehsal xərclərini (maya dəyərini) birbaşa yuxarı çəkir. İkinci amil kimi, payız və qış mövsümünə keçid dövründə heyvanların qapalı saxlama şəraitinə keçməsi və regionlardan mərkəzi bazarlara logistik daşınma xərclərinin artması son satış qiymətində əks olunur. Eyni zamanda, daxili bazarın ət məhsullarına olan tələbatının stabil yüksək tempdə qalması da sərbəst bazar qiymətlərinin formalaşmasında öz rolunu oynayır.
Nəticə: Makroiqtisadi Tarazlığın İdarə Olunması
Aparılan kompleks analitik araşdırma göstərir ki, sərbəst bazar iqtisadiyyatına malik olan ölkəmizdə qiymətlərin formalaşması daxili və xarici iqtisadi faktorların təbii təsirinə məruz qalır. Dövlət isə öz növbəsində bir tərəfdən yerli istehsalı, heyvandarlıq və aqrar sektoru stimullaşdırmaq üçün subsidiyaların və güzəştli maliyyə alətlərinin miqyasını genişləndirir, digər tərəfdən isə güclü sosial büdcə vasitəsilə pensiya və digər ödənişləri mütəmadi artıraraq vətəndaşların rifah sığortasını tam təmin edir. Bu tarazlı siyasət həm bazarın təbii inkişafına şərait yaradır, həm də əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin iqtisadi trendlərlə mütənasib şəkildə qorunmasına xidmət edir.
