Son illərdə qlobal və daxili bazarda ərzaq məhsullarından tutmuş kommunal xidmətlərə qədər müşahidə olunan qiymət dəyişiklikləri fərdi büdcə planlamasını yenidən gündəmə gətirib. Cəmiyyətdə ən çox müzakirə edilən məsələlərdən biri isə iki yetkin valideyn və iki uşaqdan ibarət orta statistik Azərbaycan ailəsinin aylıq dolanışıq xərcləridir.
Rəsmi statistika nə deyir?
Prezident İlham Əliyev tərəfindən təsdiqlənən qanuna əsasən, ölkədə əhalinin əsas sosial-demoqrafik qrupları üzrə yeni yaşayış minimumu hədləri qüvvədədir. Rəsmi meyarlara əsasən, 4 nəfərlik bir ailənin aylıq qanuni yaşayış minimumu 1 154 manat olaraq qruplaşdırılır:
Əmək qabiliyyətli valideynlər (hər biri üçün 317 AZN): 634 manat
Azyaşlı uşaqlar (hər biri üçün 260 AZN): 520 manat
Bu göstərici sosial müavinətlərin, dövlət yardımlarının və digər hüquqi tənzimləmələrin təyin edilməsində baza rolunu oynayır.
Ekspertlər və real bazar reallığı
Rəsmi rəqəmlər fundamental bioloji ehtiyacları əsas götürsə də, müstəqil iqtisadçıların Bakı və digər böyük şəhərlərdəki real bazar qiymətləri üzərindən apardıqları təhlillər fərqli mənzərəni ortaya qoyur. Ekspertlərin fikrincə, istehlak səbətinə daxil olmayan və ya daxilində kiçik hesabla yer alan bəzi gizli xərclər səbəbindən real dolanışıq həddi 1500–2000 manat təşkil edir. Real büdcə gərginliyinə təsir edən əsas amillər bunlardır:
Ərzaq inflyasiyası: Keyfiyyətli ət, süd məhsulları və mövsümi kənd təsərrüfatı malları aylıq xərclərin minimum 40 faizini aparır.
Mənzil və kirayə yükü: Əgər ailə kirayədə yaşayırsa və ya daşınmaz əmlak üçün ipoteka krediti ödəyirsə, bu xətt fərdi büdcəyə aylıq daha 400-600 manat əlavə yük gətirir
Sosial və təhsil xərcləri: Məktəb yaşlı uşaqların hazırlıq kursları, bağça haqları, məktəb ləvazimatları və gündəlik ictimai nəqliyyat (yaxud yanacaq) xərcləri də xərc strukturunu əhəmiyyətli dərəcədə böyüdür.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, ölkədə minimum əməkhaqqı tənzimləmələri davam etsə də, 4 nəfərlik bir ailənin normal rifah səviyyəsində yaşaması üçün fərdlərin alternativ gəlir mənbələrinə çıxışının olması və ya ailədə hər iki valideynin aktiv əmək bazarına cəlb edilməsi vacib şərtdir
Aidə Tofiqqızı
