“Evin şüşədəndirsə, başqasının evinə daş atma!” Türkiyədə Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə xarakterli bəyanatlar səsləndirən bəzi siyasi dairələrə bu kəlamı xatırlatmaq yerinə düşər. Başqalarına mənəviyyat və ədalət dərsi keçməzdən əvvəl öz ölkəndə cavab gözləyən suallara aydınlıq gətirmək lazımdır.
Türkiyədə fond əməliyyatları ətrafında səslənən maliyyə pozuntusu və siyasi himayədarlıq iddiaları belə suallardandır. Məsələ yalnız mümkün itkilərin miqyası ilə məhdudlaşmır. Söhbət insanların əmanətlərinə, maliyyə bazarlarına nəzarətin etibarlılığına və dövlət qurumlarının məsuliyyətinə ictimai inamdan gedir.
İYİ Partiya nümayəndəsi Turhan Çömezə aid edilən açıqlamalarda təxminən 830 milyard lirəlik vəsaitdən və 455 mindən çox fərdi investordan bəhs olunur. Həmin məbləğin 200 lirəlik əskinaslarla 188 yük maşınına sığacağı müqayisəsi də səsləndirilir. Ancaq bu rəqəmlərin hansı hesablamalara əsaslandığı, vəsaitin nə qədərinin faktiki itki, nə qədərinin risk altında olan aktiv olduğu dəqiqləşdirilməlidir. Siyasi açıqlamalarda göstərilən məbləğlərlə sübuta yetirilmiş zərəri eyniləşdirmək olmaz.
Bununla belə, səslənən iddialar konkret suallara cavab tələb edir: investorların maraqları necə qorunub? Fondların fəaliyyətinə və mümkün bazar manipulyasiyalarına nəzarət edən qurumlar hansı tədbirləri görüb? Pozuntular barədə xəbərdarlıqlar olubsa, onlara necə reaksiya verilib?
Müxalifətin ittihamlarının əsas istiqamətlərindən biri siyasi əlaqələr və himayədarlıq ehtimalıdır. Bu müzakirələrdə keçmiş nazir Fatma Betül Sayan Kaya, onun həyat yoldaşı İlyas Kaya və Hayati Yazıcının oğlu Mustafa Yazıcının adları da çəkilir. Lakin kiminsə adının siyasi çıxışlarda və media materiallarında hallanması onun təqsirinin sübutu deyil. Belə iddialar sənədlərlə araşdırılmalı, adı çəkilən şəxslərin mövqeyi öyrənilməli və hüquqi nəticələr açıq təqdim olunmalıdır.
Hakimiyyətdən gözlənilən də məhz budur: siyasi əlaqələrindən asılı olmayaraq, hər kəs üçün eyni araşdırma və məsuliyyət meyarının tətbiqi. İctimai etimad ümumi vədlərlə deyil, cavablandırılmış suallarla və şəffaf nəticələrlə bərpa olunur.
AKP uzun illərdir siyasi ritorikasında dini-mənəvi dəyərlərə, milli iradəyə və sosial ədalətə geniş yer verir. Belə bir siyasi qüvvənin fəaliyyəti də bəyan etdiyi prinsiplər əsasında qiymətləndirilməlidir. Əmanətə sədaqətdən danışılırsa, vətəndaşın vəsaitinin qorunması; haqq və ədalət vurğulanırsa, imtiyazlı çevrələrin mümkün qanun pozuntularının araşdırılması tələb edilməlidir.
Burada tənqidin ünvanı dini inanc və ya insanların geyimi deyil. Sual dini dəyərlərə istinad edən siyasi hakimiyyətin həmin prinsipləri öz fəaliyyətində nə dərəcədə qorumasıdır. Mənəviyyat haqqında danışmaq hesabatlılığı əvəz etmir, dini ritorika isə heç kimi ictimai nəzarətdən azad etmir.
Məhz bu baxımdan, Türkiyənin bəzi siyasi təmsilçilərinin Azərbaycandakı məktəbli geyimi məsələsinə münasibətdə seçdiyi müdaxiləçi və ittihamedici dil ciddi etiraz doğurur. Oktay Saral və Müfit Aydın kimi şəxslərin bəyanatları, Azərbaycanın diplomatik nümayəndəlikləri qarşısında keçirilən aksiyalar ətrafında yaranan müzakirələr qarşılıqlı hörmət və müttəfiqlik məsuliyyəti baxımından qiymətləndirilməlidir.
Bu çıxışların maliyyə qalmaqalını ört-basdır etmək üçün vahid mərkəzdən təşkil olunduğunu söyləmək ayrıca sübut tələb edir. Lakin siyasi gündəmin emosional mövzular ətrafında qurulması ölkə daxilində cavab gözləyən iqtisadi və idarəetmə suallarını arxa plana keçirə bilər. Buna görə də ictimaiyyət diqqəti yayındıran ritorikadan çox, konkret izahat və nəticə tələb etməkdə haqlıdır.
Azərbaycanın təhsil sistemində tətbiq olunan qaydalar onun daxili idarəetmə məsələsidir. Bu qaydalar barədə fikir bildirmək mümkündür. Ancaq müzakirəni təhqirə, siyasi təzyiqə və iki cəmiyyət arasında qarşıdurma yaradan çağırışlara çevirmək məsuliyyətsizlikdir. Dini həssaslıqlar da belə davranışa haqq qazandırmır.
Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri ayrı-ayrı siyasətçilərin, partiyaların və ideoloji qrupların maraqlarından daha böyük dəyərdir. Ortaq tarixə, mədəniyyətə və xalqların bağlılığına söykənən bu münasibətlər gündəlik siyasi hesabların alətinə çevrilməməlidir. Qardaşlıq haqqında danışanların üzərinə həmin bağları qorumaq məsuliyyəti düşür.
Türkiyədə maliyyə pozuntuları ilə bağlı iddiaların cavabı Azərbaycana yönələn ittihamlar deyil, şəffaf araşdırmadır. Vətəndaşların mümkün itkilərinə dair sualların cavabı emosional şüarlar deyil, hesabatlılıqdır. Mənəvi dəyərlərə sədaqətin ölçüsü isə tribunadan deyilən sözlərlə yanaşı, hakimiyyətin verdiyi qərarlar və göstərdiyi davranışdır.
Şüşə evdən başqasına daş atmazdan əvvəl öz evindəki çatlara baxmaq lazımdır. Azərbaycan heç kimin daxili böhranının pərdəsi və siyasi hesablaşmalarının meydanı deyil.
