Qlobal İqtisadi Trendlər və Ərzaq Bazarı: Qiymət Artımını Doğuran Obyektiv Səbəblər və İnflyasiya ilə MübarizəSon dövrlərdə dünya iqtisadiyyatında baş verən makroiqtisadi dəyişikliklər və qlobal təchizat zəncirindəki qeyri-sabitlik gündəlik tələbat məhsullarının, xüsusilə də ərzaq mallarının qiymətində özünü büruzə verir.
Ərzaq bazarındakı bu dinamika təkcə yerli deyil, eyni zamanda beynəlxalq müstəvidə ən çox müzakirə olunan iqtisadi mövzulardan biridir. Qiymətlərin artması istehlakçıların gündəlik büdcəsinə birbaşa təsir etdiyi üçün bu prosesin kökündə dayanan obyektiv səbəblərin düzgün təhlil edilməsi və iqtisadi mexanizmlərin anlanılması mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Ekspertlərin fikrincə, ərzaq məhsullarının qiymətinə təsir edən ilkin və ən böyük xarici amil qlobal iqlim dəyişiklikləri və bunun kənd təsərrüfatına vurduğu ziyandır. Dünyanın aparıcı aqrar ölkələrində baş verən quraqlıqlar, gözlənilməz yağıntılar və su qıtlığı bir çox strateji məhsulların (məsələn, buğda, şəkər, bitki yağları) qlobal istehsal həcmini aşağı salıb. Tələbin sabit qaldığı, lakin təklifin (istehsalın) azaldığı bir şəraitdə beynəlxalq birjalarda qiymətlərin yüksəlməsi qaçılmaz olur. Azərbaycan kimi dünya bazarına inteqrasiya etmiş ölkələr də idxal olunan xammal və hazır məhsullar vasitəsilə bu qlobal inflyasiya təzyiqini birbaşa hiss edir.
Digər mühüm səbəb loqistika və nəqliyyat xərclərinin dünya miqyasında əhəmiyyətli dərəcədə artmasıdır. Beynəlxalq yükdaşımalarda yaranan gecikmələr, yanacaq qiymətlərinin dəyişməsi və tranzit yollarındakı təhlükəsizlik riskləri məhsulun tarladan market rəfinə qədər olan gediş xərclərini (mayə dəyərini) yüksəldir. Bu isə istər-istəməz son istehlak qiymətlərində əks olunur. Yəni bahalaşma daxili iqtisadi amillərdən daha çox, qlobal iqtisadiyyatın diktə etdiyi şərtlərin nəticəsi kimi çıxış edir.
Mövcud vəziyyətdə daxili bazarın qorunması və vətəndaşların sosial rifahının təmin edilməsi istiqamətində yerli istehsalın stimullaşdırılması ən effektiv çıxış yolu hesab olunur. Ölkədə aqrar sektora verilən subsidiyaların artırılması, yerli fermerlərə texniki və su təminatı dəstəyinin gücləndirilməsi daxili istehsalın həcmini artıraraq idxaldan asılılığı minimuma endirə bilər. Bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinə uyğun olaraq, rəqabət mühitinin genişləndirilməsi və süni qiymət artımına (inhisarçılığa) qarşı nəzarət mexanizmlərinin effektiv işləməsi də qiymətlərin süni şəkildə şişirdilməsinin qarşısını alan əsas alətlərdəndir.
Şübhəsiz ki, inflyasiya və bahalaşma qlobal xarakter daşıdığı üçün bu problemin tamamilə sıfırlanması zaman və sistemli yanaşma tələb edir. Əsas hədəf iqtisadi alətlərdən düzgün istifadə etməklə qiymət artımının tempini cilovlamaq və yerli məhsulların bolluğunu təmin etməkdir. İstehlakçılar olaraq bizlər də bazardakı bu dəyişiklikləri yaxından izləyir, iqtisadi sabitliyin qorunması və daxili bazarın gücləndirilməsi istiqamətində atılan addımların nəticələrini diqqətdə saxlayırıq.
Aidə Tofiqqızı
