Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirədə çıxışı ölkənin inkişaf strategiyasında yeni mərhələnin başlandığını nümayiş etdirir. Müasir dövrdə süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsallaşma ilə bağlı islahatlar artıq dövlətlərin gələcək inkişafını müəyyən edən əsas amillərdir. Qlobal miqyasda formalaşan yeni iqtisadi düzən texnologiya və innovasiyalara əsaslanır. Bu reallıq şəraitində rəqəmsal transformasiya məsələsi Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf modelinin əsas komponentlərindən birinə çevrilib.
Azərbaycana olan marağı nəzərə alaraq müxtəlif sahələrdə əlaqələrin daha da genişlənməsinə əminlik artır
Azərbaycan da bu qlobal proseslərdən kənarda qalmır. Son illər ərzində rəqəmsal infrastrukturun inkişafı, elektron xidmətlərin genişləndirilməsi və innovativ texnologiyaların tətbiqi istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Lakin qarşıdakı mərhələdə bu sahə artıq prioritetlər siyahısında ən ön sıralarda dayanır.
Çünki rəqəmsal inkişaf yalnız texnologiya məsələsi deyil, həm də iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, idarəetmənin səmərəliliyinin artırılması və insan kapitalının gücləndirilməsi deməkdir. Dövlətimizin başçısının vurğuladığı kimi, rəqəmsal inkişaf məsələsi bizim gələcək inkişafımızı böyük dərəcədə şərtləndirəcək: “Dünyada gedən meyillər, trendlər bəllidir. Bu gün süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması, rəqəmsallaşma ilə bağlı islahatlar faktiki olaraq ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edir”.
Azərbaycanın ən mühüm üstünlüklərindən biri də müsbət investisiya mühitidir. Son 20 il ərzində ölkə iqtisadiyyatına 350 milyard dollardan çox sərmayə qoyulmuşdur. Xarici investisiyaların hüquqi və praktik müstəvidə qorunması Azərbaycanın beynəlxalq etimadını gücləndirmişdir. Neft-qaz layihələrinin onilliklər ərzində stabil və etibarlı şəkildə icra olunması ölkəmizin öhdəliklərinə sadiqliyini nümayiş etdirir. Bu təcrübə rəqəmsal sahəyə də şamil ediləcəkdir.
Transmilli texnologiya şirkətləri ilə əməkdaşlıq, data mərkəzlərinin yaradılması və süni intellekt sahəsində investisiyaların cəlb edilməsi üçün Azərbaycanın malik olduğu sabitlik və etibarlılıq amili mühüm önəm kəsb edir. Dövlət Neft Fondunun qlobal maliyyə təsisatları ilə əməkdaşlığı və dünyanın ən böyük fondları ilə qurulan əlaqələr də yeni texnoloji layihələrin maliyyələşdirilməsi baxımından geniş imkanlar yaradır.
Rəqəmsal transformasiyanın uğuru insan kapitalından birbaşa asılıdır. Buna görə də ali təhsil müəssisələrində informasiya texnologiyaları, süni intellekt və kibertəhlükəsizlik ixtisaslarına diqqət artırılacaq, xaricdə təhsil proqramları bu istiqamətə yönəldiləcəkdir. Süni intellektin dövlət idarəçiliyində tətbiqi qərar qəbuletmə prosesini daha dəqiq və səmərəli edəcəkdir. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində artıq süni intellekt agentləri dövlət
qulluqçularının gündəlik fəaliyyətinə dəstək verir. Azərbaycan da bu istiqamətdə qabaqcıl təcrübəni mənimsəyir.
Rəqəmsallaşma ölkənin inkişaf modelinin əsas dayağıdır
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirədə etdiyi çıxış ölkənin sosial-iqtisadi inkişafında tamamilə yeni bir mərhələnin başlanğıcını ifadə edir. Bu çıxışda dövlət başçısı rəqəmsal transformasiya ilə yanaşı, enerji təhlükəsizliyi, idarəetmədə çeviklik, şəffaflıq və vətəndaş məmnunluğunun artırılması kimi fundamental məsələlərə toxunaraq Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin strateji çərçivəsini müəyyənləşdirdi.
Prezidentin çıxışında xüsusilə iki istiqamət — enerji generasiya gücünün əhəmiyyətli dərəcədə artırılması və dövlət xidmətlərinin “mygov” platforması üzərindən vahid mərkəzdən idarə olunması əsas prioritetlər kimi ön plana çəkildi. Bu iki xətt bir-birini tamamlayan və ölkənin dayanıqlı inkişafına xidmət edən sistemli yanaşmanın təməl sütunlarıdır.
Dünyada gedən proseslər göstərir ki, süni intellekt iqtisadiyyatın bütün sahələrinə nüfuz edir, idarəetmə mexanizmlərini dəyişir, dövlət xidmətlərinin keyfiyyətini artırır və məhsuldarlığı yüksəldir. Bu baxımdan rəqəmsal inkişaf artıq zərurətdir. Prezident İlham Əliyev müşavirədəki çıxışında vurğulayıb ki, ən önəmlisi gələcək fəaliyyətimizdə bu məsələni əsas prioritetlər siyahısına daxil etməyimizdir.
Azərbaycanın gələcək iqtisadi trayektoriyasını əvvəlcədən müəyyənləşdirən strateji qərar
Qlobal iqtisadiyyat sürətlə rəqəmsal müstəviyə keçid edir və bu keçiddə süni intellekt, böyük verilənlər bazaları və data mərkəzləri yeni inkişaf xəritəsini formalaşdıran əsas sütunlara çevrilir. Bu reallıq fonunda Azərbaycanın strateji seçimləri təsadüfi deyil, düşünülmüş və uzunmüddətli dövlət baxışına söykənir. Cənab Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası”na həsr olunmuş müşavirədə nümayiş etdirdiyi yanaşma onu göstərir ki, rəqəmsallaşma ölkə üçün texniki yenilənmə deyil, gələcək inkişaf modelinin əsas dayağı kimi qəbul edilir. Süni intellektin tətbiqi və data mərkəzlərinin qurulması artıq yalnız innovasiya məsələsi deyil, milli rəqabət qabiliyyətinin açar faktorudur.
Bu yanaşma Azərbaycanın gələcək iqtisadi trayektoriyasını əvvəlcədən müəyyənləşdirən strateji qərar kimi dəyərləndirilməlidir.
Həyata keçirilən islahatlar ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edir
Formalaşmaqda olan yeni rəqəmsal inkişaf mərhələsi yalnız iri infrastruktur layihələri və strateji sənədlərlə məhdudlaşmır. Bu prosesin arxasında dayanan konseptual yanaşma, texnoloji məntiq və institusional çərçivə də ən azı siyasi iradə qədər əhəmiyyətlidir.
Çünki rəqəmsallaşma ayrı-ayrı platformaların və xidmətlərin tətbiqi deyil, bütöv bir ekosistemin qurulması deməkdir. Məhz bu baxımdan “rəqəmsal arxitektura” anlayışı xüsusi diqqət çəkir. Məsələnin mahiyyətini daha dərindən anlamaq üçün mövzu ilə bağlı ekspertin yanaşması prosesin həm texniki, həm də strateji tərəflərini aydın şəkildə ortaya qoyur.
Rəqəmsal arxitektura informasiya sistemlərinin, platformaların və rəqəmsal xidmətlərin vahid məntiq və standartlaşdırılmış infrastruktur üzərində qurulmasını ifadə edir. Onun sözlərinə görə, bu anlayış mahiyyət etibarilə rəqəmsal ekosistemin formalaşdırılması deməkdir.
Rəqəmsal arxitekturanın əsas komponentlərinə texnoloji təbəqə, məlumat arxitekturası, təhlükəsizlik və etibarlılıq mexanizmləri, eləcə də idarəetmə və standartlar daxildir. Bu sistem bütövlükdə rəqəmsal mühitin dayanıqlı və koordinasiyalı şəkildə fəaliyyət göstərməsini təmin edən bir növ “rəqəmsal onurğa sütunu” rolunu oynayır.
Belə bir arxitekturanın qurulması zamanla köhnə sistemlərin mərhələli şəkildə modernləşdirilməsini zəruri edir. Texnoloji yeniliklərə uyğunlaşma, vahid standartların tətbiqi və kadr potensialının təkmilləşdirilməsi bu prosesin ayrılmaz hissəsidir. Data mərkəzlərinin yaradılması təkcə texnoloji layihə deyil, həm də milli kibersuverenliyin mühüm elementlərindən biridir.
Güclü rəqəmsal infrastruktur daha sürətli və keyfiyyətli xidmətlərin göstərilməsinə, ölkənin regional data hub kimi formalaşmasına və bulud xidmətləri bazarının inkişafına geniş imkanlar açır. Bununla yanaşı, məlumatların ölkə daxilində saxlanılması, xarici platformalardan texnoloji asılılığın azalması və kiberhücumlara qarşı dayanıqlılığın artırılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Dövlət idarəçiliyindən iqtisadi transformasiyaya qədər strateji mərhələ
Xatırladaq ki, “rəqəmsal arxitektura” anlayışı təkcə informasiya texnologiyalarının tətbiqi ilə məhdudlaşmır. Bu, dövlətin idarəetmə mexanizmlərinin, iqtisadi modelinin və cəmiyyətlə münasibətlərinin rəqəmsal platformalar üzərin-də inteqrasiyasını nəzərdə tutur.
Müasir dünyada rəqəmsal arxitekturaya dövlətlərin rəqabət qabiliyyətinin əsas göstəri-cilərindən biri kimi xüsusi diqqət də göstərilir. Bu baxımdan Azərbaycanın qarşısına qoyduğu əsas məqsədlərdən biri rəqəmsal dövlət modelinin formalaşdırılması respublikamızın uzunmüddətli inkişaf strategiyasının mühüm komponentidir.
Bir sözlə,Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın rəqəmsal inkişaf strategiyasının konturlarını müəyyən edir. Mövcud enerji potensialı, əlverişli coğrafi mövqe, sabit investisiya mühiti və geniş beynəlxalq tərəfdaşlıq şəbəkəsi ölkənin rəqəmsal mərkəzə çevrilməsi üçün möhkəm zəmin yaradır. Qarşıdakı əsas vəzifə bu üstünlükləri vahid və sistemli fəaliyyət planı çərçivəsində birləşdirərək süni intellekt, data mərkəzləri və rəqəmsal idarəetmə sahəsində keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçməkdir. Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası yalnız texnoloji yenilənmə deyil, həm də gələcəyin dayanıqlı və rəqabətqabiliyyətli inkişaf modelidir.
Tural Əhmədov
Junalist-yazar
