Bakı şəhəri və Abşeron yarımadası Azərbaycanın ən sıx məskunlaşan və iqtisadi cəhətdən ən fəal regionudur. Bu səbəbdən su təchizatı, kanalizasiya və yağış suları sistemləri burada həm sosial rifahın, həm də dayanıqlı iqtisadi inkişafın əsas dayaqlarından sayılır.
12 yanvarda Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən müşavirədə müzakirə olunan 2026–2035-ci illər üzrə Dövlət Proqramı məhz bu reallıqdan çıxış edərək su sektoruna yeni idarəetmə və investisiya fəlsəfəsi gətirir: resursu artırmaqla yanaşı, itkiləri azaltmaq, sistemləri bir-biri ilə əlaqəli şəkildə yeniləmək və rəqəmsal nəzarət mexanizmlərini geniş tətbiq etmək.
Bu proqramın ən kritik mesajlarından biri “mövcud ehtiyatların səmərəliliyi” ideyasıdır. Çünki su çatışmazlığı yalnız mənbələrin azlığı ilə bağlı deyil; şəbəkə itkiləri, qeyri-dəqiq uçot, köhnəlmiş paylayıcı xətlər və qeyri-optimal idarəetmə də eyni dərəcədə təsir göstərir. Müşavirədə qeyd olunduğu kimi, itkilər hazırda 40–45 faiz səviyyəsindədir. Bu isə o deməkdir ki, mənbədən istehlakçıya çatmalı olan suyun demək olar yarısı yolda “itirilir”. Proqramın hədəfi itkiləri kəskin azaltmaqdır. Bunun üçün 100 faiz sayğaclaşdırma, magistral kanalların və paylayıcı şəbəkələrin yenilənməsi, sızmaların operativ aşkarlanması və təmir proseslərinin sürətləndirilməsi zəruri addımlardır.
İtkilərin azaldılması ilə paralel olaraq, proqram şəhər sanitariyasının əsas göstəricilərindən biri olan kanalizasiya xidmətinin genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Hazırda kanalizasiya xidməti göstərilən əhali təxminən 50 faizdir. Bu göstəricinin 95 faizə qaldırılması planlaşdırılır. Bu, təkcə yeni boru xətlərinin çəkilməsi demək deyil. Söhbət həm də mövcud təmizləyici stansiyaların modernləşdirilməsindən, tullantı sularının təkrar istifadəsi imkanlarının artırılmasından və Xəzər dənizinə axıdılan suların 100 faiz təmizlənməsindən gedir. Dənizə təmizlənməmiş tullantı sularının buraxılması Xəzərin çirklənməsinin əsas amillərindən biridir və bu istiqamətdə əlavə tədbirlərin görülməsi ekoloji siyasətin bir hissəsidir.
Şəhər həyatında ən çox görünən problemlərdən biri də leysan yağışları zamanı yaranan daşqınlar, yolların bağlanması və nəqliyyatın iflic olmasıdır. Dünya təcrübəsi göstərir ki, hətta ən inkişaf etmiş ölkələrdə belə güclü yağışlar şəhər infrastrukturunu sınağa çəkir. Lakin bu, problemin qəbul edilməsi deyil, onunla mübarizənin sistemləşdirilməsi üçün əsasdır. Dövlət Proqramında Bakının 30 küçəsində yeni kollektor şəbəkəsinin qurulması kimi hədəfli tədbirlərin yer alması, “zəif nöqtələr”in xəritələndirilməsi və prioritetləşdirilməsi baxımından mühüm addımdır. Yağış sularının separasiya olunmuş şəkildə toplanması, təmizlənməsi və bəzi hallarda texniki məqsədlər üçün istifadəsi həm daşqın riskini azaldır, həm də su ehtiyatlarına əlavə dəstək verir.
Proqramın maliyyələşdirilmə modeli də diqqətəlayiqdir: həm dövlət büdcəsi, həm də xarici kreditlər hesabına icra nəzərdə tutulur. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, ölkənin xarici borc yükünün ÜDM-ə nisbəti aşağı səviyyədədir və bu, daha genişmiqyaslı infrastruktur investisiyalarını cəlb etməyə imkan yaradır. Bununla yanaşı, dövlət-özəl tərəfdaşlığı mexanizmləri və xarici investisiyalar da mühüm rol oynayacaq. Xüsusilə Abşeron üçün duzsuzlaşdırma zavodunun xarici investisiya hesabına reallaşdırılması bu yanaşmanın praktik nümunəsidir.
İnteqrasiyalı yanaşmanın digər mühüm tərəfi rəqəmsal idarəetmədir. Su sektorunda rəqəmsallaşma – yalnız sayğac məlumatlarının toplanması deyil, eyni zamanda təzyiq və sərfiyyat sensorları, SCADA və GIS əsaslı şəbəkə idarəetməsi, sızmaların analitik modellərlə proqnozlaşdırılması, real vaxt rejimində qərarvermə kimi alətlərin tətbiqidir. Bu, idarəetmədə şəffaflığı artırır, əməliyyat xərclərini azaldır və xidmət keyfiyyətini yüksəldir. Bütün bunlar isə vətəndaşın gündəlik həyatında “daha stabil su, daha az qəzalar, daha təmiz şəhər” kimi hiss edilən nəticələrə çevrilir.
Əlbəttə, miqyaslı proqramlar yalnız texniki layihələrdən ibarət deyil; burada nəzarət və hesabatlılıq mədəniyyəti həlledicidir. Dövlət başçısı həm Hökumət, həm Prezident Administrasiyası tərəfindən nəzarətin təmin ediləcəyini, eyni zamanda ictimai nəzarətin və mətbuatda geniş işıqlandırmanın vacibliyini vurğuladı. Bu çağırış proqramın icrasını “qapalı texniki proses”dən “cəmiyyətin izlədiyi, ölçülə bilən nəticələri olan” bir prosesə çevirməlidir.
Son nəticədə, Bakı və Abşeronun su təchizatı, tullantı və yağış suları sistemlərinin təkmilləşdirilməsi üzrə 2026–2035 Dövlət Proqramı şəhər infrastrukturunun inteqrasiyalı dönüşüdür.
Əgər hədəflər tam icra olunarsa, itkilər azalacaq, kanalizasiya əhatəsi genişlənəcək, leysan riskləri yumşalacaq, Xəzərin çirklənməsinə təsir edən mənbələr zəifləyəcək və ən əsası, regionun su təhlükəsizliyi daha dayanıqlı əsaslara söykənəcək. Bu isə paytaxtın inkişafına, investisiya mühitinə və insanların sağlam həyat keyfiyyətinə birbaşa töhfə deməkdir.
Könül Ağayeva,
N.Gəncəvi adına 5 saylı Sabirabad şəhər tam orta məktəbinin müəllimi
