Yeni əsrin müharibələri artıq qələbə elanları ilə yox, güc haqqında köhnə təsəvvürlərin darmadağın edilməsi ilə başlayır. 28 fevral 2026-cı ildə “Tomahawk” zərbələri ilə start götürən İran kampaniyası cəmi on ikinci günündə göstərdi ki, qısa və steril dəqiqliklə aparılan əməliyyatlar dövrü tarixə qovuşub.
Qarşımızda ABŞ-ın keçmiş ssenarilərinin təkrarı yox, texnoloji üstünlüyün belə siyasi nəticəyə zəmanət vermədiyi yeni tipli qarşıdurma dayanır. İldırım sürətli rejim çökdürmə planı qısa zamanda çoxqatlı, yorucu və uzun nəfəsli müharibəyə çevrildi.
Burada hədəf təkcə hərbi obyektlər deyil, qlobal bazarlar, logistika xətləri, elitaların psixologiyası və müttəfiqlərin dayanıqlığıdır.
İlk 72 saatda ABŞ və İsrail klassik “başsızlaşdırma” strategiyasına ümid bağladı. Tehrandakı iqamətgahında Əli Xameneinin zərbə ilə aradan götürülməsi müasir tarixdə nadir görünən hadisə idi. Fəaliyyətdə olan ali dini-siyasi liderə bu miqyasda zərbə analoqsuz sayılır.
Hərbi hesab aydın idi: qərar mərkəzini sıradan çıxarmaq, hakimiyyət vertikalını iflic etmək, SEPAH-ı koordinasiyasız buraxmaq.
İlk mərhələdə bu taktika müəyyən nəticə verdi. İlk 48 saat ərzində SEPAH bölmələri pərakəndə hərəkət edir, vahid əmr zənciri hiss olunmurdu. Koalisiya aviasiyası bundan istifadə edərək stasionar hava hücumundan müdafiə və radioelektron mübarizə sistemlərinin təxminən 60 faizini sıradan çıxardı.
Fordo və Natanz obyektlərinə GBU-57 bombaları ilə endirilən zərbələrin İranın nüvə proqramını 2010-cu illərin səviyyəsinə geri atdığı bildirilir.
Bu mənzərə fonunda rejimin tezliklə çökəcəyi illüziyası yarandı. Orta ranqlı məmurların bir qisminin ölkədən çıxması, idarəetmədə boşluq əlamətləri, Sistan və Bəlucistanda bəzi ordu bölmələrinin etirazçılar tərəfinə keçməsi sanki daxili sökülmənin startı idi.
Ancaq məhz burada xarici gücün əsas limiti üzə çıxdı. Aparatı dağıtmaq mümkündür, ideologiyanı isə bir anda silmək olmur.
Xameneinin ölümü mühafizəkar nüvəni sındırmadı, əksinə onu daha da səfərbər etdi. SEPAH-ın qalıqları üçün bu hadisə məğlubiyyət yox, münaqişənin müqəddəsləşdirilməsi idi. Müharibə hakimiyyət uğrunda savaşdan intiqam müstəvisinə keçdi.
Tehranın cavabı səmada yox, iqtisadiyyatda formalaşdı. Birbaşa hava qarşıdurmasında şansların məhdud olduğunu anlayan İran oyunu qlobal zəif nöqtələrə daşıdı.
Hörmüz boğazının “ağıllı” minalar və kamikadze dron sürüləri ilə bloklanması dünya neft daşımalarının 20 faizindən çoxunun keçdiyi arteriyanı iflic etdi.
Brent markalı neftin qiyməti 120 dolları keçdi və Tehran bununla sübut etdi ki, rəhbərliyini və hərbi aktivlərini itirsə də, təkcə koalisiyaya yox, bütövlükdə qlobal iqtisadiyyata zərbə vurmaq imkanını saxlayır.
Münaqişənin regionallaşması effekti daha da gücləndirdi. Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-dəki neft emalı zavodlarına raket hücumları Körfəz monarxiyalarına açıq mesaj idi. Vaşinqtonun strategiyasında iştirakın bədəli birbaşa ödənəcək.
Ər-Riyad və Əbu-Dabinin hava məkanını hücum missiyaları üçün bağlaması koalisiyanın əməliyyatlarını çətinləşdirdi və ABŞ-ı daha həssas dəniz platformalarına söykənməyə məcbur etdi.
Paralel olaraq “Hizbullah” İsrailə qarşı əlavə cəbhə açdı, ucuz dron kütləsi ilə “Dəmir Qübbə” sistemini yüklədi. Beləliklə, bahalı müdafiə texnologiyalarının ucuz və kütləvi vasitələr qarşısında üstünlüyünü itirdiyi yeni reallıq formalaşdı.
Beynəlxalq reaksiya isə dönüşün miqyasını daha qabarıq göstərdi. Çin aktiv neytrallıq xəttini seçdi. Siyasi bəyanatlarda ABŞ-ı tənqid edir, amma sənayesinin asılı olduğu neft infrastrukturunun dağılmasında maraqlı deyil. Moskva enerji qiymətlərinin artmasından və Qərbin diqqətinin yayılmasından birbaşa dividendlər götürür.
Avropa isə yenə parçalanıb. Paris atəşkəs çağırışı edir, Şərqi Avropa paytaxtları Vaşinqtonun yanında dayanır.
Məhz buna görə bu on iki gün artıq qarşılıqlı illüziyaların çöküşü kimi tarixə düşüb. Vaşinqton gördü ki, ağır zərbələr alsa belə İran birinci hücumdan dağılmır. Tehran isə anladı ki, nüvə şantajı artıq çəkindirmə zəmanəti deyil.
Birinci mərhələ başa çatıb, amma nəticə tərəflərdən birinin qələbəsi deyil. Əsl nəticə ondadır ki, Yaxın Şərq uzunmüddətli müharibə fazasına qədəm qoyub. Burada qiymət cəbhə xəttinin kilometrləri ilə yox, inflyasiya ilə, müttəfiqlərin əsəbi gərginliyi ilə, köhnə balansların dağılması və dövlətlərin mənəvi aşınması ilə ölçüləcək.
Bu artıq kampaniya deyil.
Bu, yeni qeyri-sabitlik erasının başlanğıcıdır.
Elçin Alıoğlu
