Nüfuzlu xarici KİV-lər son günlər ondan tez-tez bəsh edir: “Politico”, “Axios”, CNN, BBC, “Hürriyet”, “Blomberg”, “Əl-Cəzirə” və digərlərinin səhifələrində Məhəmməd Bağır Qalibaf haqda xəbərlər dərc olunmaqdadır. Söhbət İran parlamentinin sədrindən gedir..
1xeber.media xəbər verir ki,Modern.az-ın məlumatına görə, bu həftənin əvvəlində Məhəmməd Bağır Qalibaf beynəlxalq diqqətin mərkəzinə düşüb. Buna Amerika və İsrail mediasında onun ABŞ, İsrail və İran arasında müharibənin sona çatması üçün Tramp administrasiyası ilə danışıqlar apardığı barədə xəbərlər səbəb olub.
Martın 23-də İranın enerji infrastrukturuna hücumlara 5 günlük fasilə verən Amerika lideri elçilərinin İranın "ən vacib şəxsi" - ən hörmətli hesab etdiyi liderlə danışdıqlarını söylədi. Lakin Tramp vurğuladı ki, bu, İranın yeni Ali Lideri Müctəba Xamenei deyil.
"Politico" nəşri öz mənbələrinə istinadən məlumat verdi ki, İran parlamentinin spikeri Məhəmməd Bağır Qalibaf Tramp administrasiyası tərəfindən potensial yeni lider kimi nəzərdən keçirilir.
"O, ən yüksək vəzifəli şəxslərdən biridir... Amma biz onları yoxlamalıyıq və tələsdirə bilmərik", - deyə mənbə "Politico" qəzetinə bildirib.
“The Wall Street Journal” qəzeti isə yazır ki, ABŞ-ın danışıqlar aparmaq istədiyi Qalibaf təxminən bir aydır davam edən müharibədə İsrailin hücumlarına məruz qalmayıb.
İsrailin "Jerusalem Post" və "Axios" qəzetləri də onu İran lideri olmağa potensial namizəd kimi qeyd ediblər.
“Hürriyet” qəzetinin köşə yazarı Ahmet Hakan isə sonuncu yazısında “Qalibaf mövzusu”na toxunarkən aşağıdakıları qeyd edib:
“Laricaninin bir xarizması var idi. O, Kantı tanıyırdı, fəlsəfəni sevirdi. Dünya malına marağı yox idi. Təmkinliliyi təsirli idi. Bu günlərdə İranda məşhur olan Qalibafa gəldidə isə...Onun korrupsiya meylləri olduğu deyilir. O, daim prezidentliyə namizəd olması və sonra başqaları naminə yarışdan geri çəkilməsi ilə məşhurdur. Ah, Laricani, ah! Gör indi geridə qoyduğun boşluğu kimlər doldurur”.
Vaşinqtonda bəzi rəsmilər 64 yaşlı Qalibafın İrana rəhbərlik etmək və Tramp administrasiyası ilə danışıqlar aparmaq üçün uyğun tərəfdaş olduğuna inanırlar. Lakin onlar Ağ Evin hələ konkret bir şəxs seçməyə hazır olmadığını və razılığa gəlməyə hazır olan birini axtarmaq üçün bir neçə namizədi nəzərdən keçirdiyini bildirirlər. Yəni Ağ Ev Qalibafla bağlı hələlik yekun qərar verməyib.
Ağ Evin mətbuat katibi Kerolin Levitt bildirib ki, "söhbət həssas diplomatik müzakirələrdən gedir və ABŞ Administrasiyası detalları mediada açıqlamayacaq”.
İsrailin "The Jerusalem Post" və "Axios" qəzetləri Məhəmməd Bağır Qalibafı İranın ABŞ-la danışıqlar aparan rəsmi şəxsi kimi təsvir edib. İddiaya görə, ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkov və Trampın kürəkəni Cared Kuşner İran parlamentinin spikeri ilə danışıblar.
Lakin Qalibafın özü amerikalılarla hər hansı danışıqları təkzib edir. O deyib: "ABŞ ilə heç bir danışıqlar aparılmayıb və saxta xəbərlər maliyyə və neft bazarlarını manipulyasiya etmək və ABŞ və İsrailin düşdüyü bataqlıqdan çıxmaq üçün istifadə olunur".
Xarici KİV yazır k, hələ 2008-ci ildə Qalibaf İranın nüvə proqramına dair ABŞ ilə dialoqu dəstəkləyirdi. Həmin dövrdə o, belə danışıqların hər kəsə - İrana, ABŞ-a və bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətə fayda verəcəyinə inanırdı.
Lakin bir çox ekspertlər Məhəmməd Bağır Qalibafı İrandakı mövcud nizamın tərəfdarı kimi qiymətləndirirlər. Bu isə onu Vaşinqtona hər hansı əhəmiyyətli güzəştlər təklif etmək üçün ehtimal olunmayan bir namizədə çevirir.
İsrailin “TV Channel 14” kanalının Qalibafla bağlı sonuncu iddiasına görə, Tel-Əviv və Vaşinqton İran parlamentinin sədri üçün müvəqqəti təhlükəsizlik zəmanətləri veriblər. Kanalın məlumatına görə, potensial hücumlara qarşı "müvəqqəti toxunulmazlıq" ən azı 5 gün müddətində qüvvədə olacaq. Qeyd olunur ki, bu addım İran rəhbərliyinin nümayəndələri ilə birbaşa və ya dolayı danışıqları asanlaşdırmaq üçün atılıb.
Bəs Amerika prezidentinin "ən hörmətli" adlandırdığı və bəzi ekspertlərin də İrana rəhbərlik edə bilən lider adlandırdığı bu adam kimdir? Cavab, son 30 il ərzində İran-İraq müharibəsindəki komandirlikdən İslam Respublikasının ən nüfuzlu şəxslərindən birinə çevrilən Qalibafın tərcümeyi-halına dərindən nəzər salmağı tələb edir.
Məhəmməd Bağır Qalibaf 1961-ci ildə İranın şimal-şərqində yerləşən müqəddəs şiə şəhəri və mərhum Ali Lider Əli Xameneinin də doğulduğu Məşhəddə anadan olub.
Onun atası Hüseyn Qalibafın milliyətcə kürd, anası Xeyir al-Nasanın fars olsuğu bildirilir.
Qalibaf Tehran Universitetində insan coğrafiyası üzrə bakalavr dərəcəsi (sonradan orada professor olub) və İslam Azad Universitetində magistr dərəcəsi alıb. O, doktorluq dərəcəsini Tərbiət Modares Universitetində alıb.
O, karyerasına 19 yaşında başlayıb və 1980-ci ildə yeni yaradılmış İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna (SEPAH) qoşulub. İran-İraq müharibəsi zamanı Qalibaf tez bir zamanda vəzifə pillələrində yüksəlib, 1982-ci ildə İmam Rza Briqadasının ümumi komandiri, 1983-1984-cü illərdə isə ən qanlı döyüşlərin bəzilərində iştirak edən 5-ci “Nəsr” Diviziyasına komandanlıq edib.
Bu hərbi təcrübə onun sonrakı karyerasının təməlini təşkil edib. 1990-cı illərin sonlarında Qalibaf hərbi rəhbərliyin ən yüksək eşelonlarına çatdı: 1997-ci ildən 2000-ci ilə qədər SEPAР Aerokosmik Qüvvələrinin komandanı vəzifəsində çalışdı. Bu vəzifə ona təkcə İranın ən qabaqcıl hərbi texnologiyasına çıxış imkanı vermədi, həm də SEPAH-dakı əsas fiqurlarla güclü əlaqələr qurmağa fürsət yaratdı. Qalibaf həm də ixtisaslı hərbi pilotdur və mənbələrə görə, sərnişin təyyarələrini idarə etmək bacarığını vurğulamağı sevir.
Qalibafın karyerası həm də İranda daxili etirazların yatırılması ilə bağlıdır və onun tərcümeyi-halının bu hissəsi ən çox mübahisəyə səbəb olub. 1999-cu ildəki tələbə etirazları fonunda Qalibaf İran Milli Polisinin komandiri təyin edildi. O, islahatçı prezident Məhəmməd Xatəmiyə nümayişçilərə qarşı qətiyyətli tədbirlərin görülməsinin vacibliyi barədə xəbərdarlıq məktubu imzalayan 24 nəfər SEPAH komandiri arasında idi. İnsan haqları təşkilatları iddia edir ki, Qalibaf son 25 ildə İranda baş verən bütün əsas etiraz dalğalarının yatırılmasında əsas rol oynayıb.
Təhlükəsizlik qüvvələrindəki nüfuzlu vəzifələrinə baxmayaraq, Məhəmməd Bağır Qalibaf uzun müddət seçkilərdə uğur qazanmaq üçün mübarizə apardı. O, dörd dəfə prezidentliyə namizədliyini irəli sürdü: 2005, 2013, 2017 və 2024-cü illərdə. Onun ən uğurlu kampaniyası 2013-cü ildə oldu: Lakin Qalibaf qələbə çala bilməyərək Həsən Ruhanidən sonra ikinci yeri tutdu.
2005-ci ildə o, yalnız dördüncü yeri tutdu, o vaxtlar az tanınan mühafizəkar Mahmud Əhmədinejad isə qalib gəldi.
2017-ci ildə Qalibaf kampaniya başlatdı, lakin başqa bir mühafizəkar namizəd İbrahim Rəisinin lehinə geri çəkildi. Rəisinin təyyarə qəzasında ölümündən sonra, 2024-cü ildə prezidentlik üçün etdiyi son cəhd ona yalnız üçüncü yeri qazandırdı. Bu seçkilərdə Məsud Pezeşkian qalib gəldi.
Onun uğursuz prezidentlik seçkiləri karyerasına mane olmadı. 2005-ci ildə, məğlubiyyətindən dərhal sonra Qalibaf paytaxt Tehranın meri seçildi və 2017-ci ilə qədər - 12 il bu vəzifəni tutdu. Bu postda o, praqmatik texnokrat kimi şöhrət qazandı: tərəfdarları onu metronun genişləndirilməsi və parkların salınması da daxil olmaqla, şəhər infrastrukturunun inkişaf etdirilməsinə görə tərifləyirlər. Lakin tənqidçiləri onun səlahiyyət müddəti ərzində korrupsiya qalmaqallarını da qeyd edirlər.
2020-ci ilin yazında Məhəmməd Bağır Qalibaf Əli Laricaninin yerinə parlamentin spikeri seçildi. Məhz bu vəzifə ona prezident olmadan belə hakimiyyətdə qalmağa imkan verdi.
2026-cı ilin əvvəllində - fevral ayının sonlarında ABŞ-İsrail hücumu İranın keçmiş Ali Lideri Ayətullah Əli Xameneinin həyatına son qoydu. Martın ortalarında İsrail hücumu nəticəsində Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi və mərhum Ali Liderin ən yaxın məsləhətçilərindən biri olan Əli Laricani öldürüldü. Laricani Əli Xameneidən sonra İranda əsas qərar qəbul edən şəxs sayılırdı. Laricaninin ölümü hakimiyyət boşluğunu daha da dərinləşdirdi. Məhz bu anda Qalibaf dominant fiqur kimi ortaya çıxdı.
Yeni Ali Lider Müctəba Xameneidən fərqli olaraq, heç bir ictimai çıxış etməyən və yalnız bir neçə yazılı açıqlama verən Məhəmməd Bağır Qalibaf son günlər İran rəhbərliyinin ictimai simasına çevrilib.
64 yaşlı siyasətçi müntəzəm olaraq X-də paylaşımlar edir, İran televiziyasına müsahibələr verir və müharibənin gedişatı ilə bağlı açıqlamalar yayır. Qalibaf ehtimal ki, İranın hərbi səylərini və strategiyasını idarə edənlərdən biridir. İddialara görə, Prezident Məsud Pezeshkianın gündəlik mülki idarəetməyə diqqət yetirməsi ilə Qalibaf strateji və hərbi rəhbərliyi öz üzərinə götürüb.
Qalibaf 2020-ci ildə sui-qəsd nəticəsində öldürülən general Qasım Süleymaninin yaxın silahdaşı idi və bu da ona SEPAH-dan yüksək səviyyədə etimad qazandırırdı.
Müharibənin başlanğıcından bəri Məhəmməd Bağır Qalibaf güclü anti-Amerika və İsrail əleyhinə mövqe tutub. Mart ayının ortalarında o, ABŞ-ın İranı məğlubiyyətə uğratdığını iddia edən Prezident Donald Trampı lağa qoyub. Üç gün sonra o, Hörmüz boğazının müharibədən əvvəlki vəziyyətinə qayıtmayacağını bəyan edib.
Qərbdə xüsusilə narahatedici məqam Qalibafın 22 mart tarixli açıqlaması olub. Spiker həmin açıqlamada ABŞ-ın müdafiə büdcəsini dəstəkləyən maliyyə qurumlarını qanuni hərbi hədəflər adlandırıb.
Lakin daha maraqlısı Qalibafın ABŞ ilə davam edən danışıqlar barədə məlumatları təkzib etməsi olub. Məlumatı saxtakarlıq adlandıran Qalibaf bu cür şayiələrin əsas məqsədinin maliyyə və neft bazarlarını manipulyasiya etmək olduğuna əminliyini ifadə edib. O, deyib ki, İslam Respublikasının xalqı təcavüzkarların cəzalandırılmasını tələb edir.
İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Esmail Baqai təsdiqləyib ki, son bir neçə gün ərzində ABŞ-ın danışıqlara başlamaq istəyi ilə bağlı "dost ölkələr" vasitəsilə mesajlar göndərilib, lakin İran ölkənin enerji infrastrukturuna edilən hər hansı bir hücumun "ciddi nəticələri" barədə xəbərdarlıqlar da daxil olmaqla, öz prinsipial mövqelərinə uyğun olaraq cavab verib.
Ekspertlər deyirlər ki, Tehranın rəsmi təkziblərinə baxmayaraq, danışıqların mümkünlüyü istisna edilə bilməz. Müharibədəki bütün tərəflər yüksək xərclərlə üzləşirlər: Vaşinqton Hörmüz boğazının bağlanmasından əziyyət çəkən Fars körfəzi dövlətləri, Avropa ölkələri, Yaponiya və Cənubi Koreyanın təzyiqi altındadır. Tramp həmçinin noyabr ayında keçiriləcək ara seçkilərdən əvvəl respublikaçılar arasında artan narahatlıqla üzləşir.
İran rəhbərliyi öz növbəsində əsas enerji infrastrukturuna zərbələr endirilməsi təhlükəsi səbəbindən ciddi stress altındadır.
Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Türkiyə də daxil olmaqla bir neçə vasitəçi ölkə artıq İran rəsmiləri ilə ünsiyyət kanalları qurub və Çin də öz təsirindən istifadə edərək Tehranı danışıqlara təşviq edir. Bundan əlavə, İsrail və ABŞ İran rəhbərliyində dəyişikliyə səbəb olan daha qısa hərbi əməliyyatlar gözləyirdilər. İndi onlar gözləntilərini yenidən nəzərdən keçirirlər və müharibənin bitməsi şərtləri ilə bağlı fikir ayrılıqları təkcə ABŞ və İran arasında deyil, həm də ABŞ və İsrail arasında həll edilməlidir.
Sərt ritorikasına baxmayaraq, Vaşinqton Qalibafı gizli və gözlənilməz bir fiqur olaraq qalan yeni Ali Lider Müctəba Xameneidən daha proqnozlaşdırıla bilən bir tərəfdaş kimi görə bilər. Eyni zamanda, ABŞ Qalibafın güzəştə getmək istəyini şişirtməyə də bilər. Ambisiyalarına və praqmatizminə baxmayaraq, o, İranda İslam nizamını qorumağa əsaslı şəkildə sadiqdir. Qalibafın özü indiyə qədər güzəştə getmək niyyətində olmadığını açıq şəkildə bildirib.
Məhəmməd Bağır Qalibaf evlidir, 1982-ci ildə Zəhra-Sadat Moşir-Estehareh ilə ailə qurub. Onların üş övladı var: Eshaq, Elyas və Məryəm.
