Tehran uzunmüddətli strategiya ilə ABŞ-ın Fars körfəzindəki mövqelərini zəiflətməyə çalışır

1979-cu ildən bəri Vaşinqton Fars körfəzində mahiyyət etibarilə İranı cilovlamağa yönəlmiş təhlükəsizlik şəbəkəsi qurub və dəstəkləyib.

Əvvəlcə 1990-1991-ci illər Körfəz müharibəsi zamanı və ondan sonra Bəhreyn, Küveyt, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ-də yaradılan müvəqqəti hərbi bazalar tədricən daimi obyektlərə çevrilib.

ABŞ ilə bu ölkələr arasında razılaşma aydın idi - Körfəz dövlətləri regional təhlükəsizlik məsələlərində Vaşinqtona qoşulmalı, o cümlədən sonradan ABŞ-İsrail təhlükəsizlik əməkdaşlığına ya normallaşma, ya da ən azı dözümlülük göstərməli idilər. Əvəzində isə onlar ABŞ-dan təhlükəsizlik zəmanətləri və Amerika rəhbərliyində qurulmuş sistem daxilində inkişaf imkanı əldə edirdilər.

Tehran isə bu münasibətləri sadəcə kollektiv müdafiə deyil, gələcəkdə İran rejiminə qarşı yönələcək hücum xarakterli alyans kimi qiymətləndirirdi.

İran hesab edirdi ki, ABŞ rəhbərliyindəki bu sistem münaqişə halında onun ticarətini dayandırmaq, iqtisadiyyatını boğmaq və İslam Respublikasını devirmək üçün hərbi kampaniya üçün logistik baza yaratmaq məqsədilə istifadə oluna bilər.

Eyni zamanda Tehran bu sistemin zəif tərəfini də anlayırdı - onun dayanıqlılığı Körfəz ölkələrinin dəstəyindən asılıdır, bu dəstək isə ABŞ-ın təhlükəsizlik öhdəliklərini yerinə yetirməsindən asılıdır. Uzun illər ərzində mövcud narazılıqlar İranın bundan faydalanması üçün kifayət qədər ciddi deyildi və Körfəz ölkələri Vaşinqtonla əsas razılaşmaya güvənirdi.

Bu etimad 2019-cu ildə sarsılmağa başladı - ABŞ Səudiyyə Ərəbistanını onun neft obyektlərinə edilən İran zərbələrindən qoruya bilmədi.

Daha sonra 2025-ci ildə İsrailin Dohada HƏMAS nümayəndələrinə zərbə endirməsinin qarşısını almaması bu çatları daha da dərinləşdirdi.

Hazırkı müharibə isə ABŞ ilə Körfəz ölkələri arasındakı razılaşmanı daha da mürəkkəbləşdirib. Bu, ABŞ öhdəliklərində asimmetriyanı üzə çıxarıb - ABŞ və İsrailin hava hücumundan müdafiə sistemləri əsasən İsraili qorumaq üçün yerləşdirildiyi halda, Körfəz ölkələri öz infrastrukturlarının yanmasını eyni səviyyədə müdafiə olmadan izləyib.

Əbu-Dabi, Doha, Küveyt, Manama və Ər-Riyad üçün aydın siqnal verilib - seçim qarşısında ABŞ İsrailin təhlükəsizliyini Körfəz ölkələrinin təhlükəsizliyindən üstün tutacaq.

İran illərdir bunu çatdırmağa çalışırdı - məhdud uğurla Vaşinqtonun reaksiyasını yoxlayan hədəfli zərbələr endirir, Körfəz ölkələrinin ictimaiyyətini ABŞ-ın etibarsızlığı barədə xəbərdar edir və Vaşinqtonun bəyanatları ilə real addımları arasındakı fərqi qabardırdı.

İndi isə ABŞ-İran müharibəsi Tehrana bu mesajı daha geniş auditoriyaya çatdırmaq imkanı verir.

Körfəz ölkələri İranpərəst deyil - onlar İrandan ehtiyat edir və onun iqtisadi obyektlərinə və infrastruktura hücumlarından narazıdır.

Lakin eyni zamanda, son bir nəsildə ilk dəfə olaraq, Vaşinqtonla əməkdaşlığın məqsədəuyğunluğunu ciddi şəkildə sual altına qoyurlar.

Məhz bu şübhələr İranın əsas hədəfidir. ABŞ-ın təhlükəsizlik zəmanətlərinə əvvəlki kimi etibar etməyən Körfəz ölkələri artıq Amerika bazalarını yerləşdirməyə, kəşfiyyat məlumatlarını bölüşməyə və ABŞ-ın regiondakı hərbi əməliyyatlarını maliyyələşdirməyə daha az meylli ola bilər.

Nəticə etibarilə, İranın uzunmüddətli təhlükəsizliyi ABŞ üzərində hərbi qələbədən deyil, ABŞ-ın Fars körfəzindəki mövcudluğunu ərəb tərəfdaşlar üçün siyasi baxımdan sərfəsiz etməkdən asılıdır.