Gecə saatlarında işləyənlərin əməkhaqqı hesablanması və qanunvericiliyin tələbləri. Müasir əmək bazarında bir çox müəssisə və təşkilatların fasiləsiz fəaliyyət göstərməsi gecə növbələrinin təşkilini qaçılmaz edir. Lakin praktikada əksər hallarda gecə saatlarında işləyən işçilərin əməkhaqlarının gündüz növbəsində çalışanların qazanclarından fərqlənmədiyi, eyni işi yerinə yetirdikləri əsas gətirilərək onlara eyni məbləğdə ödəniş edildiyi müşahidə olunur. Bu yanaşma həm işçilərin hüquqlarının pozulmasına, həm də əmək qanunvericiliyinin ziddinə yönəlmiş bir addımdır. Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 166-cı maddəsi bu məsələni birmənalı şəkildə tənzimləyir.
Maddəyə əsasən, gecə vaxtı yerinə yetirilən iş, habelə çoxnövbəli iş rejiminə görə əməkhaqqı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilmiş həddən aşağı olmamaqla işəgötürən tərəfindən daha yüksək məbləğdə ödənilməlidir. Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarına görə, gecə vaxtı yerinə yetirilən işin hər saatına görə işçiyə onun saatlıq tarif maaşının 20 faizi, çoxnövbəli iş rejiminin axşam növbəsində işin hər saatına görə 20 faizi, gecə növbəsində isə tam 40 faizi həddində əlavə haqq müəyyən edilir. Qanunvericiliyə görə, saat 22-dən səhər saat 6-ya qədər olan müddət gecə vaxtı sayılır və iş vaxtının ən azı yarısı bura düşən iş növbəsi gecə növbəsi, ondan əvvəlki isə axşam növbəsi hesab olunur. Məsələn, aylıq maaşı 1000 manat, saatlıq tarifi 6,25 manat olan və ay ərzində 160 saatlıq balansın 40 saatını axşam, 40 saatını gecə növbəsində keçirən işçinin maaşına ümumilikdə 150 manat əlavə hesablanmalı və yekun məbləğ 1150 manat təşkil etməlidir.
1xeber.media xəbər verir ki, məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan hüquqşünas Natiq Ələsgərov qeyd edib ki, işəgötürənlərin gecə və gündüz növbələrini eyniləşdirərək standart əməkhaqqı ödəməsi qanunvericiliyin birbaşa pozulması və administrativ məsuliyyət yaradan ciddi xəta növüdür: "Əmək Məcəlləsi işçinin fiziki və psixoloji sağlamlığına daha çox təsir edən gecə əməyini xüsusi statusla qoruyur. Gecə saatlarında fəaliyyət göstərmək insanın bioloji ritmlərinə zidd olduğu üçün qanunverici orqan bu çətinliyin kompensasiya olunmasını məcburi tələb kimi müəyyən edib. Əgər bir müəssisədə çoxnövbəli və ya fasiləsiz iş rejimi tətbiq olunursa, işəgötürən mütləq şəkildə Nazirlər Kabinetinin müvafiq normativ sənədlərinə əməl edərək axşam növbəsi üçün minimum 20, gecə növbəsi üçün isə minimum 40 faizlik əlavə ödənişləri hesablamağa borcludur. Təcrübədə qarşılaşdığımız 'eyni işi görürlər, niyə fərqli maaş alsınlar' arqumenti tamamilə hüquqaziddir və iş müfəttişliyi tərəfindən aşkarlandığı təqdirdə şirkətləri böyük məbləğdə cərimələr gözləyir. İşçilər öz növbə cədvəllərini və maaş vərəqələrini tələb edərək bu hüquqlarının təmin olunmasına nəzarət etməlidirlər".
Onun sözlərinə görə, çoxnövbəli iş rejimləri ilə adi iş gününün hissələrə bölünməsi rejimlərini bir-birindən fərqləndirmək və əlavə haqların fərqli dərəcələrini düzgün tətbiq etmək mühasibatlıq baxımından çox vacibdir: "Qanuna əsasən, iki və ya daha çox növbədə qurulan və həftəlik 40 saatlıq normanı aşmayan fəaliyyətlər çoxnövbəli sayılır ki, burada gecə növbəsinə görə 40 faiz əlavə ödənilir. Lakin iş gününün hissələrə bölünməsi kimi digər xüsusi iş rejimləri bura aid edilmir və belə hallarda çalışan işçilərə yalnız saat 22-dən sonrakı gecə vaxtına düşən iş saatları üçün tarif maaşının 20 faizi həddində əlavə haqq verilir. Təəssüf ki, bəzi müəssisələr hüquqi savadsızlıqdan və ya qəsdən bu iki fərqli normanı qarışdıraraq çoxnövbəli iş rejimində bütöv gecə növbəsi çəkən işçiyə də cəmi 20 faiz əlavə haqq ödəyirlər. Bu cür hallar əmək müqaviləsi şərtlərinin birtərəfli qaydada pozulması deməkdir və qanunsuz yollarla şirkətin büdcəsinə qənaət edilməsi cəhdidir".
Hüquqşünas bildirib ki, dövlət nəzarət mexanizmlərinin rəqəmsallaşdırılması və elektron əmək müqaviləsi sistemlərinin təkmilləşdirilməsi yaxın gələcəkdə bu növ gizli korrupsiya və pozuntu hallarını minimuma endirəcəkdir: "Hazırda Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti tərəfindən aparılan yoxlamalarda ən çox diqqət yetirilən məqamlardan biri məhz gecə əməyinin kompensasiya olunub-olunmamasıdır. İşəgötürənlər anlamalıdırlar ki, işçinin hüququnu tapdalamaqla əldə edilən mənfəət, sonradan tətbiq olunacaq maliyyə sanksiyaları və müəssisənin işgüzar nüfuzuna dəyən ziyan fonunda heç bir əhəmiyyət kəsb etmir. Hüquqi dövlətdə hər bir zəhmətkeşin gecə saatlarında göstərdiyi əlavə fədakarlıq qanunun tələb etdiyi yüksək tariflərlə tam və vaxtında ödənilməlidir".
