AUKUS müdafiə sazişi çərçivəsində Avstraliya gözləniləndən fərqli olaraq, Amerika Birləşmiş Ştatlarından (ABŞ) yalnız artıq istismarda olan nüvə sualtı qayıqları əldə edəcək. Bu qərar mürəkkəb müdafiə proqramının sadələşdirilməsi və daha etibarlı şəkildə həyata keçirilməsi məqsədi daşıyır.
1xeber.media xəbər verir ki, 2021-ci ildə Avstraliya, ABŞ və Böyük Britaniya arasında imzalanmış AUKUS sazişi Kanberranın “Virginia-class” nüvə hücum sualtı qayıqları ilə təchiz edilməsini nəzərdə tutur. İlkin plana əsasən, Avstraliya təxminən 15 il ərzində ən azı 3 sualtı qayıq əldə etməli idi və bu donanma həm yeni, həm də artıq xidmət göstərən gəmilərdən ibarət olmalı idi. Lakin “Shangri-La Dialogue” çərçivəsində keçirilən görüşdə tərəfdaş ölkələr strategiyanı dəyişmək barədə razılığa gəlib. Yeni qərara əsasən, Avstraliyaya veriləcək bütün sualtı qayıqlar ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin donanmasından seçiləcək.
Kanberra sadə və daha sərfəli modeli seçir
Avstraliyanın Baş nazirinin müavini və müdafiə naziri Riçard Marles bu dəyişiklikləri proqramın sadələşdirilməsi zərurəti ilə izah edib. “Çox mürəkkəb bir layihə çərçivəsində sadəliyə üstünlük verməliyik”, – deyə Marles bildirib.
Onun sözlərinə görə, vahid modelin seçilməsi həm texniki idarəetməni asanlaşdıracaq, həm də xərclərin optimallaşdırılmasına imkan verəcək. Bir neçə onilliyi əhatə edən proqramın ümumi dəyərinin yüz milyardlarla dollar olduğu nəzərə alınarsa, bu yanaşma Kanberra üçün daha məqbul hesab edilir.
ABŞ-nin istehsal imkanları və müzakirələr
Hazırda ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin inventarında təxminən 20 ədəd “Virginia-class submarine” mövcuddur. Lakin ölkənin gəmiqayırma sənayesi planlaşdırılan istehsal tempini təmin etməkdə çətinlik çəkir. ABŞ hər il təxminən 2 yeni “Virginia-class” sualtı qayıq istehsal etməyi hədəfləsə də, sənaye imkanları bu məqsədə tam uyğun gəlmir.
Bu vəziyyət Vaşinqtonda da müzakirələrə səbəb olub. Bir sıra amerikalı siyasətçilər Avstraliyaya istifadədə olan sualtı qayıqların verilməsinin ABŞ donanmasının döyüş hazırlığına və əməliyyat imkanlarına mənfi təsir göstərə biləcəyindən narahat olduqlarını bildirirlər.
Hind-Sakit okean regionunda strateji layihə
Kanberra üçün AUKUS sazişi gələcək hərbi strategiyanın əsas sütunlarından biri hesab olunur. Xüsusilə Hind-Sakit okean regionunda güc balansının dəyişdiyi bir dövrdə nüvə sualtı qayıqlarının əldə edilməsi Avstraliyanın müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bununla belə, təxminən 30 il ərzində 235 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilən bu nəhəng proqram hələ də bir sıra suallar doğurur. Layihənin həyata keçirilmə müddəti, maliyyə yükü və sənaye baxımından reallaşdırılması ilə bağlı müzakirələr davam edir.
Qeyd edək ki, AUKUS sazişi 2021-ci ildə Avstraliyanın Fransa ilə bağladığı milyardlarla dollarlıq ənənəvi sualtı qayıq müqaviləsini ləğv etməsindən sonra beynəlxalq səviyyədə geniş rezonans doğurub və Parislə Kanberra arasında ciddi diplomatik gərginliyə səbəb olmuşdu.
