Azərbaycanda xaricdən ət idxalı artır, yerli mal ətinin qiyməti isə 18-19 manata çatır; idxal olunan ətin orta gömrük dəyəri təxminən 4 manat təşkil edir
Son açıqlanan gömrük məlumatları Azərbaycana xaricdən mal əti idxalının artmaqda davam etdiyini göstərir. Ekspertlər bunu yerli istehsalın azalması və qiymətlərin yüksəlməsi fonunda dövlət vəsaiti hesabına maliyyələşən müəssisələri ərzaqla təmin edən şirkətlərin daha ucuz qiymətə xaricdən mal əti alması ilə əlaqələndirirlər.
Bundan başqa, ictimai iaşə müəssisələri yüksək qiymətə satılan yerli mal ətindən getdikcə daha az istifadə edir, onun əvəzinə daha ucuz idxal olunan ətdən yararlanırlar. Bununla belə, idxal olunan məhsulun keyfiyyəti ilə bağlı suallar yaranır.
Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycana xaricdən 32,6 min ton ət idxal edilib. Bu, 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 16 faiz çoxdur. Ölkəyə idxal olunan ətin orta statistik dəyəri də artıb. Gömrük bəyannamələrinə əsasən, xaricdən gətirilən ətə ümumilikdə 76 milyon 548 min dollar ödənilib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 21 faiz çoxdur.
Beləliklə, Azərbaycana idxal olunan bir kiloqram ətin orta qiyməti təxminən 2,35 dollar, yaxud 4 manat təşkil edib. Bu isə daxili bazarda satılan ətin qiymətindən təxminən 5 dəfə aşağıdır. Hazırda yerli bazarda bir kiloqram mal əti 18-19 manata, sümüksüz mal əti isə 23 manata satılır. Qoyun ətinin qiyməti isə ənənəvi olaraq daha yüksəkdir.
Rəsmi məlumatlara əsasən, Azərbaycana mal əti əsasən Hindistan, Braziliya, Belarus, Ukrayna, Rusiya və Paraqvaydan idxal olunur. İlk növbədə ətin Azərbaycana gətirildiyi ölkələrdəki topdansatış qiymətlərinə nəzər salaq.
Dünyanın 200-dən çox ölkəsində kənd təsərrüfatı məhsullarının bazar qiymətlərini real vaxt rejimində izləyən və süni intellekt vasitəsilə bazarı təhlil edən Tridge Eye şirkətinin məlumatına görə, Hindistanda son dörd həftə ərzində bir kiloqram mal ətinin topdansatış qiyməti keyfiyyətdən asılı olaraq 1,5-5,3 dollar arasında dəyişib. Bu qiymətlər Hindistanın əsas heyvandarlıq rayonlarından əldə edilən məlumatlara əsaslanır. Əvvəlki illərdə Hindistandan gətirilən bir kiloqram ətin qiyməti 4,4-5,3 manat arasında dəyişib.
Məqalədə qeyd olunur ki, idxalçıların Azərbaycana Hindistandan daha ucuz ət gətirməyə üstünlük verməsi ehtimal olunur. Buna əsasən, belə məhsulun keyfiyyətinin də daha aşağı olduğu qənaətinə gəlinir. Çünki ixrac edən ölkədə kiloqramı 5,3 dollara başa gələn daha yüksək keyfiyyətli ət idxal edilərdisə, onun Azərbaycandakı gömrük dəyərinin təxminən 4 manat olması məntiqli görünməzdi.
Tridge Eye-ın məlumatına görə, Hindistandan təzə mal ətinin, o cümlədən bütöv və yarım cəmdəklərin topdansatış qiyməti son iki il ərzində azalma tendensiyası nümayiş etdirib. 2023-cü ildə qiymətlər kiloqram üçün 2,32-9,28 dollar arasında dəyişib. 2024-cü ildə isə topdansatış qiymətləri 1,80-9,07 dollar aralığına düşüb. Bu dinamika təzə mal ətinə tələbin azalması və ya təklifin artması ilə əlaqələndirilir.
İdxalçıların Azərbaycana Hindistandan daha ucuz ət gətirməyə üstünlük verdiyi bildirilir. Bununla əlaqədar olaraq həmin ətin keyfiyyəti ilə bağlı suallar yaranır.
Azərbaycana ət idxal edən digər ölkələrdən biri olan Braziliyada son dörd həftə ərzində təzə mal ətinin topdansatış qiyməti 3,29-8,11 dollar arasında dəyişib.
Braziliyanın təzə mal ətinin, o cümlədən bütöv və yarım cəmdəklərin topdansatış qiymətləri son iki ildə artım tendensiyası nümayiş etdirib. 2023-cü ildə qiymətlər kiloqram üçün 2,73-6,89 dollar arasında dəyişib. 2024-cü ildə isə qiymətlər 2,88-8,24 dollar aralığına yüksəlib. Bu göstərici Braziliyada təzə mal ətinə tələb və təklif nisbətində dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir.
Eyni mənbəyə görə, Ukraynada mal ətinin topdansatış qiyməti son dörd həftə ərzində 3,59-5,69 dollar arasında dəyişib. 2023-cü ildə Ukraynadan təzə bütöv və yarım cəmdək mal ətinin topdansatış qiyməti kiloqram üçün 3,32-6,71 dollar təşkil edib. 2024-cü ildə isə qiymət 3,40-6,39 dollar aralığında qalıb. Bu göstərici Ukraynanın təzə bütöv və yarım cəmdək mal əti sektorunda təklif və tələbin nisbətən balanslı olduğunu göstərir.
Ukrayna Azərbaycana dondurulmuş mal əti ixrac edən əsas ölkələrdən biridir. Ötən il bu ölkədən idxal edilən bütöv cəmdəklərin bir kiloqramının orta gömrük dəyəri 3,5 dollar, yaxud 6 manat olub. Sümüksüz ətin orta gömrük dəyəri isə 3,8 dollar, yaxud 6,4 manat təşkil edib. Ukrayna bazarında qiymətlərin sabit qalmasını nəzərə alaraq, bu il Azərbaycana idxal olunan ətin qiymətinin də həmin səviyyədə olduğu ehtimal edilir.
Azərbaycanda sosial şəbəkələrdə yerli emal müəssisələrində keyfiyyətsiz, hətta xarab ətdən kolbasa və digər məhsulların hazırlandığını göstərən videolar da vaxtaşırı yayılır.
Azərbaycana ət idxal edən ölkələr sırasında Paraqvay da yer alır. Bu ölkədə təzə mal ətinin qiyməti digər bəzi ixracatçı ölkələrlə müqayisədə yüksəkdir. Tridge Eye-ın məlumatına görə, Paraqvaydan təzə sümüksüz mal ətinin ixrac qiyməti son iki il ərzində sabit qalıb. 2023-cü ildə bu məhsulun ixrac qiyməti kiloqram üçün 5,09-6,76 dollar arasında dəyişib. 2024-cü ildə isə qiymətlər 5,20-6,44 dollar aralığında olub. Bu dinamika ixrac bazarında təzə sümüksüz mal ətinə tələb və təklifin nisbətən balanslı olduğunu göstərir.
Statistika göstərir ki, idxalçılar Azərbaycana qiymətlərin daha aşağı olduğu Hindistandan ət gətirməyə getdikcə daha çox üstünlük verirlər. Bununla yanaşı, Hindistandan idxal olunan ətin keyfiyyəti ilə bağlı vaxtaşırı suallar yaranır. Sosial şəbəkələrdə yerli emal müəssisələrində keyfiyyətsiz, hətta xarab ətdən kolbasa və digər məhsulların hazırlandığını göstərən videolar yayılıb.
Bundan başqa, keyfiyyətsiz və bakteriyalarla çirklənmiş ətdən hazırlanmış dönərlə bağlı kütləvi zəhərlənmə halları da zaman-zaman qeydə alınıb. 2023-cü ildə Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin Hindistandan idxal edilən təxminən 28 ton ətdə salmonella bakteriyası aşkarladığı bildirilmişdi.
Beləliklə, Azərbaycanda yerli mal ətinin qiyməti ilə xaricdən gətirilən ətin gömrük dəyəri arasında ciddi fərq yaranıb. İdxalın artması bazarda daha ucuz məhsulun payını artırsa da, məhsulun mənşəyi, saxlanma şəraiti, baytarlıq nəzarəti və keyfiyyət göstəricilərinin necə təmin edildiyi məsələsi istehlakçılar üçün mühüm olaraq qalır. /Haqqin.az/
