Azərbaycan–Türkiyə qardaşlığı qarşılıqlı hörmətə və bərabərhüquqlu müttəfiqliyə əsaslanır. Bu münasibətlər heç bir siyasi təmsilçiyə Azərbaycanla hökm dili ilə danışmaq imtiyazı vermir. Əksinə, yüksək vəzifə daşıyan şəxslərdən müttəfiq dövlətə münasibətdə daha böyük siyasi məsuliyyət tələb olunur.
Türkiyə Prezidentinin baş müşaviri Oktay Saralın və AKP təmsilçisi Leyla Şahin Ustanın Azərbaycanla bağlı paylaşımlarında işlədilən "bu yanlışdan dönmək" ifadəsi ilk növbədə bir sual doğurur: Azərbaycanın daxili siyasətinə hökm vermək səlahiyyətini onlara kim verib?
Qardaş ölkədə baş verən hadisəyə maraq göstərmək, məlumat almaq və münasibət bildirmək mümkündür. Lakin konkret hadisənin hüquqi və faktiki əsaslarını təqdim etmədən bütöv bir dövlətə istiqamət göstərmək cəhdi siyasi məsuliyyətlə uzlaşmır. Xüsusilə söhbət münasibətləri müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmiş Azərbaycandan gedirsə.
Burada etiraz doğuran yalnız ifadələrin sərtliyi deyil. Əsas məsələ həmin ifadələrdə özünü göstərən yanaşmadır: Azərbaycanın qərarlarına kənardan qiymət verərək ondan davranışını dəyişməyi gözləmək. Bərabərhüquqlu tərəfdaşlıqda belə münasibətin yeri yoxdur.
Şuşada qəbul edilən prinsiplər sosial şəbəkədə unudulmamalıdır
Bu mübahisəyə ən dəqiq cavablardan biri Azərbaycan və Türkiyənin birlikdə imzaladığı Şuşa Bəyannaməsindədir. Sənəd müttəfiqlik münasibətlərini müstəqillik, suverenlik və dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq prinsipləri üzərində qurur.
Deməli, Azərbaycanın suveren qərarlarına hörmət etmək şəxsi rəğbət məsələsi deyil. İki dövlətin qəbul etdiyi münasibətlər modelinin tələbidir.
Türkiyənin siyasi təmsilçilərinin də bu çərçivəni nəzərə alması gözlənilir. Dövlətlər səviyyəsində təsbit edilmiş qarşılıqlı hörmət prinsipi ayrı-ayrı vəzifəli şəxslərin emosional paylaşımlarından daha yüksəkdə dayanır.
"Bir millət, iki dövlət" ifadəsindəki "iki dövlət" anlayışı təsadüfi deyil. Azərbaycan öz dövlətçilik iradəsi, konstitusion quruluşu və milli maraqları olan müstəqil dövlətdir. Qardaşlıq bu müstəqilliyi möhkəmləndirir; kiməsə Azərbaycan üzərində siyasi himayəçilik iddiası irəli sürmək haqqı vermir.
Siyasi vəzifə ittihamın sübutunu əvəz etmir
Oktay Saralın paylaşımında Azərbaycanın ünvanına ağır qiymətləndirmələr səslənir, təhsil siyasəti "ideoloji dayatma" kimi təqdim olunur. Lakin təqdim edilən mətndə belə bir nəticənin hüquqi əsaslandırılması yoxdur. Leyla Şahin Ustanın paylaşımında da emosional görüntülərdən Azərbaycanın "yanlışdan dönməli olduğu" qənaətinə keçilir.
Yüksək vəzifə daşımaq irəli sürülən iddianı avtomatik həqiqətə çevirmir. Əksinə, vəzifə həmin iddianı əsaslandırmaq məsuliyyətini artırır.
Azərbaycan haqqında belə qəti danışan şəxslər hansı normativ sənədi təhlil etdiklərini, hansı rəsmi məlumatlara söykəndiklərini və iddialarını nə ilə əsaslandırdıqlarını göstərməlidirlər. Bunlar təqdim edilmədikdə, siyasi status fakt çatışmazlığını aradan qaldırmır.
Bir sosial media paylaşımının emosional təsiri bütöv ölkə haqqında hökm çıxarmaq üçün yetərli əsas deyil. Müttəfiq dövlətin nümayəndəsindən gözlənilən də məhz bu fərqi nəzərə almaqdır.
Azərbaycanın dövlətçilik modeli kənardan müəyyənləşdirilmir
Azərbaycan Konstitusiyası dövlətin dünyəvi xarakterini, dinin dövlətdən ayrılığını və dövlət təhsil sisteminin dünyəviliyini təsbit edir. Vicdan azadlığı da həmin konstitusion sistemin təminatlarından biridir. Azərbaycanın hüquqi quruluşuna münasibət bildirərkən bu prinsiplər bütöv şəkildə nəzərə alınmalıdır.
Dünyəvi dövlətçilik modelini dini dəyərlərə qarşı münasibət kimi təqdim etmək anlayışları qarışdırmaqdır. Dövlətin təhsil sistemini hüquqi qaydalar əsasında təşkil etməsi ilə vətəndaşın dini etiqadına münasibət eyniləşdirilə bilməz.
Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərlərə bağlılığı kənardan veriləcək siyasi qiymətdən asılı deyil. Ölkənin öz dövlətçilik ənənəsi və ictimai münasibətləri tənzimləyən hüquqi sistemi var. Başqa ölkənin siyasi təcrübəsi Azərbaycan üçün məcburi nümunə sayıla bilməz.
Ortaq tarix və ortaq dəyərlər dövlətlərin bütün daxili qərarlarının eyni olmasını tələb etmir. Müttəfiqliyin yetkinliyi də tərəflərin bir-birinin müstəqil seçimlərinə hörmətində görünür.
Azərbaycana dair ittihamlar faktlarla üzləşməlidir
YAP-ın açıqlamasında Azərbaycan–İsrail münasibətlərinin təhrif olunmasına da etiraz bildirilir. Partiya Azərbaycanın xarici siyasətinin və dini məsələlərin ölkəyə qarşı ittiham vasitəsinə çevrilməsini qəbuledilməz hesab edir.
Azərbaycanın İsraillə münasibətlərindən çıxış edərək onun Fələstinə münasibətini şübhə altına alan yanaşma konkret faktları izah etməlidir. Fələstinin Azərbaycandakı səfirliyinə maliyyə yardımı haqqında protokolun Prezidentin fərmanı ilə təsdiqlənməsi belə faktlardan biridir. Bu, siyasi şüar deyil, sənədləşdirilmiş dövlət qərarıdır.
Bir dövlətlə münasibətlərin mövcudluğu digər xalqın hüquqlarına dəstəyin olmadığı mənasına gəlmir. Azərbaycanın xarici siyasətini bu cür süni qarşıdurma üzərindən qiymətləndirmək onun mahiyyətini təhrif edir.
Azərbaycan kimlə və hansı sahədə əməkdaşlıq edəcəyini milli maraqları əsasında müəyyənləşdirir. Bu, hər bir müstəqil dövlət kimi onun da suveren səlahiyyətidir. Həmin səlahiyyəti öz ölkəsi üçün təbii sayan siyasi təmsilçinin Azərbaycana münasibətdə fərqli meyar tətbiq etməsi əsaslandırıla bilməz.
Qardaşlığı qorumaq sözün məsuliyyətini daşımaqdır
Oktay Saralın və Leyla Şahin Ustanın açıqlamalarını bütün Türkiyənin mövqeyi ilə eyniləşdirmək doğru olmaz. Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri ayrı-ayrı şəxslərin sosial şəbəkə ritorikasından daha böyük siyasi və tarixi əhəmiyyət daşıyır. Elə buna görə həmin şəxslərin sözlərinə məsuliyyətlə yanaşması vacibdir.
Qardaşlıq münasibətlərinin dəyərini bilən siyasətçi müttəfiq ölkəyə ünvanladığı ifadələrin nəticəsini də düşünməlidir. Azərbaycanın ünvanına əsaslandırılmamış hökm səsləndirib, bunun cavabsız qalacağını gözləmək düzgün siyasi hesab deyil.
Azərbaycanın mövqeyi aydındır: qarşılıqlı hörmət qarşılıqlı məsuliyyət tələb edir. Türkiyənin suveren qərarlarına hörmət necə təbiidirsə, Azərbaycanın suveren qərarlarına hörmət də eyni dərəcədə təbii və zəruridir.
Bakı ilə danışmağın dili bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq dilidir. "Bir millət, iki dövlət" prinsipinə sədaqət də məhz bu bərabərliyi qəbul etməkdən başlayır.
