Tramp ərəbləri “hesab”a qoyur

 Ağ Evdə keçirilən brifinqdə administrasiya nümayəndəsi Karolayn Livitt faktiki olaraq təsdiqləyib ki, Vaşinqton İran əleyhinə müharibənin maliyyə yükünü Fars körfəzi ölkələrinin üzərinə qoymaq variantını nəzərdən keçirir. Buna səbəb jurnalistin 1991-ci il Fars körfəzi müharibəsi presedenti ilə bağlı sualı olub - həmin vaxt ərəb dövlətləri ABŞ xərclərinin böyük hissəsini qarşılamışdı. Livitt bu ideyanı “əla” adlandırıb və Trampın ona qayıda biləcəyini bildirib.

 Administrasiyanın məntiqi sadə formul üzərində qurulub: ABŞ “qoruyur” - müttəfiqlər ödəyir. Tramp daha əvvəl də açıq demişdi ki, körfəz ölkələri Amerika xərclərini kompensasiya etməlidir, çünki onlar İrandan gələn təhdidlərdən - raket proqramından, nüvə riskindən və hərbi təzyiqdən “müdafiə” alırlar.

 Halbuki region ölkələri eskalasiyanı dəstəkləmirdi. Onlar İranın enerji infrastrukturuna zərbələrə qarşı çıxır, mümkün nəticələr barədə xəbərdarlıq edirdilər. Bu siqnallar isə nəzərə alınmadı. Nəticədə İran obyektlərinə hücumlardan sonra körfəz ölkələrinin öz enerji sektoruna cavab zərbələri endirildi və bu da indi ödəniş etməyə məcbur edilən tərəflər üçün birbaşa itkilərə gətirib çıxardı.

 Münaqişənin maliyyə miqyası artıq Qərb mediasında və rəsmi qiymətləndirmələrdə açıq şəkildə əks olunub. The Guardian, Financial Times, The Wall Street Journal, CNN və ABŞ Konqresindəki müzakirələrə görə, müharibənin gündəlik dəyəri təxminən 1 milyard dollara çatır. İlk ayda yalnız logistika, qüvvələrin yerləşdirilməsi və əməliyyatların təminatına 30-40 milyard dollar xərclənib. Bundan əlavə, Pentaqon əlavə 200 milyard dollar maliyyə tələb edib. Bu rəqəmlərə real itkilər daxil deyil - məhv edilən aviasiya, o cümlədən təxminən 500 milyon dollar dəyərində radiolokasiya təyyarəsi, hərbçilərin müalicəsi, texnika və infrastruktur itkiləri. Bütün bunlar administrasiyanın gələcəkdə müttəfiqlərə təqdim edəcəyi “hesab”ın həcmini formalaşdırır.

 Trampın ritorikası körfəz ölkələrinin “qorunması” üzərində qurulub. Lakin faktiki olaraq məhz ABŞ-ın addımları - İranın enerji obyektlərinə zərbələr - region ölkələrinin öz neft-qaz infrastrukturuna cavab hücumlarını provokasiya edib. Beləliklə, Vaşinqton əvvəlcə risk yaradır, sonra isə həmin riski maliyyə tələbləri üçün əsas kimi təqdim edir.

 Paralel olaraq köhnə xətt də üzə çıxır. Tramp Truth Social platformasında 1987-ci ilə aid arxiv videosunu paylaşıb və orada İran neftinə nəzarətin vacibliyindən açıq danışır. O, ABŞ-ın “daxil olub qalmalı” və resurslara nəzarəti təmin etməli olduğunu bildirib.

 Bu yanaşma uzunmüddətli strategiyanı göstərir: enerji - əsas hədəf, müharibə isə vasitədir. İranın “cilovlanması” və regionun “qorunması” ilə bağlı hazırkı ritorika resurslar üzərində birbaşa nəzarət ideyası ilə üst-üstə düşür.

 Nəticədə formalaşan sxem belədir: ABŞ müharibəni aparır, İsrail istiqaməti müəyyən edir, Fars körfəzi ölkələri isə nəticələrin maliyyə yükünü daşıyır - halbuki eskalasiyaya gətirən əsas qərarlara məhz onlar qarşı çıxmışdı.

Elçin Alıoğlu