Qlobal iqtisadiyyatda qeyri-müəyyənliyin artdığı, ticarət və investisiya axınlarının yeni istiqamətlər axtardığı bir dövrdə kapital üçün əsas meyarlar getdikcə daha çox sabitlik, etibarlılıq və uzunmüddətli perspektivlərlə müəyyən olunur. Bu baxımdan Bakıda Prezident İlham Əliyevin himayəsi altında keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu ölkənin beynəlxalq investorlarla əməkdaşlığında yeni mərhələnin göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
Forum artıq yalnız Azərbaycanın investisiya imkanlarının təqdim olunduğu platforma deyil, qlobal kapitalın konkret layihələr və uzunmüddətli tərəfdaşlıqlar ətrafında bir araya gəldiyi məkana çevrilir.
Tədbirin iştirakçı profili də investor marağının miqyasını göstərir. Forumda təmsil olunan investisiya qurumlarının idarə etdiyi aktivlərin ümumi həcmi 30 trilyon ABŞ dollarını ötür. Başqa sözlə, söhbət ayrı-ayrı şirkətlərin deyil, dünya maliyyə bazarlarında böyük həcmdə kapitalı idarə edən investisiya platformalarının iştirakından gedir.
Bununla yanaşı, forumda ümumilikdə təxminən 2,8 trilyon ABŞ dolları həcmində suveren fondların, dövlət qurumlarının və pensiya fondlarının kapitalını təmsil edən institutlar iştirak edir. Bu göstərici forumun iştirakçı coğrafiyasından əlavə, təmsil olunan kapitalın miqyasını da ortaya qoyur.
Etimaddan yatırıma
II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunun əhəmiyyətini ötən il keçirilmiş ilk Forumun nəticələri fonunda qiymətləndirmək daha doğru olar. Çünki cəmi bir il ərzində Forumun qarşısında duran əsas vəzifə dəyişməsə də, Azərbaycanın investisiya dialoqunun miqyası, coğrafiyası və gündəliyi əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib.
Prezident İlham Əliyev Forum iştirakçılarına müraciətində ötənilki nəticələrə xüsusi diqqət çəkib. I Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində ümumi dəyəri 10 milyard ABŞ dollarından çox olan investisiya sazişləri imzalanıb. Bunun 7 milyard ABŞ dollarından çoxu qeyri-neft sektoruna yönəlib.
Bu rəqəmlər ilk Forumun sadəcə Azərbaycanın investisiya imkanlarının təqdim edildiyi növbəti beynəlxalq tədbir olmadığını göstərdi. Əsas nəticə ondan ibarət idi ki, Bakıda qurulan dialoq real kapitala, niyyətlər isə konkret razılaşmalara çevrilə bildi. Başqa sözlə, ilk Forum Azərbaycanın investisiya gündəliyində etimaddan konkret tərəfdaşlığa keçidin mümkün olduğunu nümayiş etdirdi.
İkinci Forum isə artıq formalaşmış bu etimadın üzərində daha geniş və çoxşaxəli investisiya gündəliyi qurur. Burada söhbət yalnız kapitalın ölkəyə gətirilməsindən getmir. Azərbaycan üçün yeni texnologiyalar, idarəetmə təcrübəsi, innovasiyalar və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanları yaradan tərəfdaşlıqlar da investisiya gündəliyinin mühüm hissəsinə çevrilir.
Bu mənada I Forum Azərbaycanın investisiya potensialına olan marağın iri həcmli razılaşmalara çevrilə bildiyini göstərdisə, II AIIF artıq həmin kapitalın iqtisadiyyatın yeni sahələrinə, daha mürəkkəb layihələrə və uzunmüddətli tərəfdaşlıqlara yönəlməsi üçün növbəti mərhələni formalaşdırır.
Prezidenti İlham Əliyev forum çərçivəsində təşkil olunan "Parçalanmış dünyada etimadın bərpası: Cənubi Qafqaz qlobal bağlantı və investisiya sabitliyinin dayağı kimi" mövzusuna dair tədbirdə bildirib ki, bir çox aparıcı beynəlxalq şirkətlər iqtisadiyyatın müxtəlif sektorlarında Azərbaycanı etibarlı tərəfdaş kimi görürlər: "Artıq ölkədə çox yaxşı bir investisiya mühiti var. Azərbaycana son 20 ildə 350 milyard ABŞ dollar investisiya yatırılıb və bunun yarısı xarici investisiyalardır".
İlham Əliyev Azərbaycan iqtisadiyyatı çox böyük potensiala malik olduğunu bildirib.
"Dövlət sənayeləşməyə xüsusi diqqət yetirir. Bir neçə gün əvvəl dövlət proqramı da qəbul olunub və orada bir çox tədbirlər nəzərdə tutulub. Bunlar ölkəmizin əsas istiqamətləridir, iqtisadi inkişaf istiqamətləridir. Eyni zamanda, neft-qaz sektoru da iqtisadiyyatımızın mühüm hissəsidir. Bu, yerli şirkətlərin inkişafına da imkan yaradır və artıq bir çox yeni iqtisadi imkanlar formalaşır. Neft-qaz sektoru yenə də iqtisadiyyatımızın önəmli hissəsidir və böyük rifah yaradacaq. Bundan əldə olunan gəlirlər hesabına yenidən investisiyalar həyata keçiriləcək".
Trilyonlarla ölçülən maraq
Builki tədbirin miqyasını anlamaq üçün bəzən uzun siyahılara deyil, həmin siyahıdakı rəqəmlərə baxmaq kifayətdir. II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda 3 000-dən çox iştirakçı qeydiyyatdan keçib, 70 ölkədən 803 xarici nümayəndə Bakıya gəlib. Bununla yanaşı, Azərbaycan İnfrastruktur İnvestisiya Dialoqunun əsas iştirakçı siyahısında 48 müxtəlif qurum və investisiya platformasını təmsil edən 100-ə yaxın nümayəndə yer alır.
Bu rəqəmlərin arxasında isə daha böyük bir miqyas dayanır. Siyahıda ilk növbədə dünyanın ən böyük aktiv idarəetmə şirkəti olan "BlackRock" diqqəti cəlb edir. Şirkətin 2026-cı il iyunun 30-na idarə etdiyi aktivlərin həcmi 15,3 trilyon ABŞ dollarına çatıb. Bu, Azərbaycanın illik iqtisadi məhsulundan dəfələrlə böyük kapital kütləsidir və "BlackRock"un qlobal maliyyə sistemindəki çəkisini göstərən əsas göstəricilərdən biridir.
Şirkətin investisiya fəaliyyəti ənənəvi səhm və istiqrazlarla məhdudlaşmır; özəl bazarlar, daşınmaz əmlak, kredit və infrastruktur da onun fəaliyyət istiqamətləri sırasındadır. "BlackRock"un tərkibinə daxil olan "Global Infrastructure Partners" (GIP) isə enerji, nəqliyyat, rəqəmsal infrastruktur, su və digər strateji sahələrdə iri layihələrə sərmayə yatıran qlobal investor kimi çıxış edir.
Bu baxımdan GIP-in təsisçisi və rəhbəri Adebayo Oqunlesinin Forum çərçivəsində Bakıda olması yalnız nüfuzlu investorun tədbirdə iştirakı ilə məhdudlaşmır. Burada artıq konkret investisiya məzmunu qazanan əməkdaşlıqdan söhbət gedir. ARDNF, "BlackRock" və GIP arasında üç-dörd il ərzində GIP-in idarə etdiyi infrastruktur fondlarına və birgə investisiya imkanlarına 1,5 milyard ABŞ dollarınadək vəsait yatırılması imkanının nəzərdən keçirilməsinə dair niyyət protokolu imzalanıb. Tərəflər Azərbaycanda data mərkəzləri, süni intellekt infrastrukturu və hava limanı infrastrukturu üzrə investisiya imkanlarını da araşdırırlar.
Bakıda təmsil olunan kapitalın miqyası bununla bitmir. Dünyanın ən qədim maliyyə institutlarından biri olan BNY 2,2 trilyon ABŞ dolları həcmində aktivləri idarə edir, eyni zamanda 62,6 trilyon dollarlıq aktivə kastodial xidmət göstərir və ya onların idarə edilməsini ı həyata keçirir. Qlobal aktiv idarəetmə bazarının digər iri oyunçularından PGIM-in idarə etdiyi aktivlərin həcmi isə təxminən 1,5 trilyon dollardır.
Lakin Forumun əhəmiyyətini yalnız trilyonlarla ifadə olunan rəqəmlərlə ölçmək kifayət deyil. Çünki Bakıda bu dəfə yalnız özəl kapital deyil, uzunmüddətli investisiya strategiyaları ilə seçilən dünyanın iri institusional investorları – suveren və pensiya fondları da təmsil olunur. ADIA, Sinqapurun "Temasek" fondu, "Türkiye Wealth Fund", "Hassana Investment Company", "Mumtalakat" və digər dövlət investisiya institutlarının iştirakı Forumda təmsil olunan kapitalın təkcə həcmini deyil, xarakterini də göstərir.
Bu fondların bir çoxu dünyanın iri nəqliyyat qovşaqlarının, enerji sistemlərinin, data mərkəzlərinin, su infrastrukturlarının və bərpa olunan enerji layihələrinin maliyyələşdirilməsi və idarə olunmasında uzun illər ərzində formalaşmış təcrübəyə malikdir.
Ona görə də II AIIF-in əsas göstəricilərindən biri yalnız Bakıya gətirilən kapitalın həcmi deyil. Daha mühüm məqam həmin kapitalın arxasında dayanan təcrübə, texnologiya və qlobal layihəçilik imkanlarıdır. Başqa sözlə, Forumda trilyonlarla dollarla ölçülən maliyyə resursları ilə yanaşı, bu kapitalı real iqtisadi layihələrə, infrastruktura və yeni biznes imkanlarına çevirə bilən qlobal investisiya təcrübəsi də Bakıda toplanıb.
Tranzitdən investisiya məkanına
Azərbaycanın beynəlxalq investorlar üçün əhəmiyyətini artıran amillərdən biri də ölkənin regional iqtisadi əlaqələr sistemində dəyişən roludur. Qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən qurulduğu, şirkətlərin istehsal və logistika marşrutlarını şaxələndirdiyi bir dövrdə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub yollarının kəsişməsində yerləşən Azərbaycan artıq yalnız yüklərin keçdiyi coğrafiya deyil. Ölkə istehsalın, logistikanın və regional dəyər zəncirlərinin formalaşdığı iqtisadi platformaya çevrilmək istiqamətində mövqeyini gücləndirir.
Bu dəyişimin mərkəzində Orta Dəhliz dayanır. Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi üzərindən Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən bu marşrut Azərbaycanın son illərdə nəqliyyat və logistika infrastrukturuna yatırdığı investisiyalarla yeni imkanlar qazanır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun modernləşdirilməsi, Bakı Beynəlxalq Dəniz Limanının genişləndirilməsi və Ələt Azad İqtisadi Zonasının inkişafı Azərbaycanın tranzit imkanlarını artırmaqla yanaşı, istehsal, logistika və emal layihələri üçün yeni iqtisadi baza yaradır.
Bu infrastrukturun investisiya baxımından əhəmiyyəti tranzit gəlirlərindən daha genişdir. Yollar, limanlar, dəmir yolları və enerji bağlantıları bir-birini tamamladıqca Azərbaycanın coğrafi mövqeyi tədricən iqtisadi üstünlüyə çevrilir. Investor üçün ölkənin xəritədəki yeri artıq sadəcə koordinat deyil, daha geniş bazarlara çıxış imkanı deməkdir.
Xəzərin iki sahilində yerləşən iqtisadiyyatların bir-biri ilə daha sıx bağlanması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi regionları bir-birinə yaxınlaşdırdıqca, Azərbaycanda həyata keçirilən investisiya layihəsinin potensial bazarı da genişlənir. Belə layihə Azərbaycanın daxili tələbatı ilə yanaşı, Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər, Cənubi Qafqaz və Türkiyə üzərindən Avropaya qədər uzanan daha böyük iqtisadi coğrafiyaya çıxış əldə edə bilər.
Prezident İlham Əliyev də Forum iştirakçılarına müraciətində bu məqama diqqət çəkib. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, Orta Dəhliz Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi vasitəsilə Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirir. Formalaşmaqda olan Zəngəzur dəhlizi – TRIPP bağlantısı isə Azərbaycanın regional mərkəz rolunu daha da gücləndirərək Avrasiya məkanında ticarət, investisiya və sənaye əməkdaşlığı üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Bu mənzərədə nəqliyyat dəhlizləri artıq yalnız yüklərin hərəkət trayektoriyası deyil. Onlar kapitalın, istehsalın, texnologiyanın və yeni biznes modellərinin hərəkət istiqamətlərini də müəyyənləşdirir. Dəhliz boyunca yeni logistika mərkəzləri, sənaye zonaları, emal müəssisələri, enerji layihələri və rəqəmsal infrastruktur üçün imkanlar yaranır.
Beləliklə, Azərbaycanın investisiya təklifi də tədricən öz sərhədlərini aşır. Xarici investor üçün ölkənin cəlbediciliyi artıq yalnız 10 milyonluq daxili bazarın imkanları ilə ölçülmür. Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biri onun daha böyük regional bazarlara çıxış, qlobal və regional təchizat zəncirlərinə qoşulmaq, istehsalı yaxın coğrafiyalara yaymaq və müxtəlif nəqliyyat marşrutlarını bir platformada birləşdirmək imkanındadır.
Şaxələnən investisiya gündəliyi
Forumun geniş gündəliyi Azərbaycanın investisiya potensialını həm ayrı-ayrı sahə və layihələrin məcmusu kimi, həm də bir-birini tamamlayan vahid iqtisadi platforma kimi təqdim etməyə imkan verir. Qlobal iqtisadi proseslərin investisiya axınlarına təsiri, Azərbaycanın strateji mövqeyi və regional əməkdaşlıq perspektivləri ilə yanaşı, iqtisadiyyat və maliyyə, sənaye, kənd təsərrüfatı, enerji, rəqəmsal transformasiya, ekologiya və yaşıl inkişaf kimi istiqamətlərin eyni platformada müzakirəsi xarici investor üçün ölkənin imkanlarının daha bütöv mənzərəsini yaradır.
Bu baxımdan Forumun əhəmiyyətini yalnız burada imzalanan investisiya sazişlərinin həcmi ilə ölçmək doğru olmazdı. Əsas dəyişiklik Azərbaycanın investisiya gündəliyinin özündə baş verir. İlk günün proqramı göstərir ki, ənənəvi investisiya istiqamətləri ilə yanaşı, süni intellekt və rəqəmsal infrastruktur, yaşıl enerji, su təsərrüfatı, kritik xammal, kapital bazarları və digər yeni sahələr də getdikcə daha çox diqqət mərkəzinə keçir.
Bu, həm də investor üçün təklif olunan imkanların dəyişdiyini göstərir. Kapital artıq yalnız mövcud istehsal və enerji layihələrinə deyil, yeni texnologiyalara, rəqəmsal sistemlərə, resurs səmərəliliyinə və gələcəyin infrastrukturuna yönəlir. Azərbaycanın investisiya gündəliyi də bu dəyişikliklərə uyğun olaraq genişlənir və daha çox sahəni bir-birinə bağlayan mürəkkəb iqtisadi ekosistemə çevrilir.
Bu yeni gündəliyin mühüm istiqamətlərindən biri yaşıl transformasiya və dayanıqlı inkişafdır. Azərbaycanın bərpa olunan enerji potensialını reallaşdırmaq və regional yaşıl enerji bağlantıları yaratmaq istiqamətində atdığı addımlar ölkənin ənənəvi enerji təchizatçısı roluna yeni məzmun gətirir. Enerji burada artıq yalnız ixrac olunan resurs deyil, gələcəkdə elektrik enerjisi, yaşıl texnologiyalar və yeni sənaye imkanları ətrafında formalaşa biləcək daha geniş iqtisadi zəncirin başlanğıc nöqtəsinə çevrilir.
Eyni mənzərə rəqəmsal və nəqliyyat infrastrukturu, sənaye və aqrar sahələr üçün də xarakterikdir. Bu istiqamətlər üzrə yeni layihələrin meydana çıxması Azərbaycanın investisiya profilini daha çoxşaxəli edir və kapital üçün müxtəlif giriş nöqtələri yaradır.
Nəticədə Forumun gündəliyindəki dəyişiklik daha geniş bir tendensiyanı əks etdirir: Azərbaycanın investisiya hekayəsi artıq bir neçə ənənəvi sektorun sərhədləri daxilində qalmır. Enerji, nəqliyyat, rəqəmsallaşma, kənd təsərrüfatı, su, sənaye və yaşıl texnologiyalar bir-birindən ayrı istiqamətlər olmaqdan çıxaraq vahid iqtisadi mənzərənin hissələrinə çevrilir.
İnvestisiya potensialına beynəlxalq baxış
Forumun diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri də Azərbaycanın investisiya potensialının yalnız yerli baxış bucağından deyil, aparıcı beynəlxalq ekspert və analitik mərkəzlərin iştirakı ilə qiymətləndirilməsidir. II AIIF-in strateji tərəfdaşı olan "The European House – Ambrosetti"nin iştirakı tədbirin gündəliyini sırf biznes və investisiya müzakirələri çərçivəsindən çıxararaq qlobal iqtisadi proseslər, regional bağlantılar və yeni inkişaf istiqamətləri fonunda daha geniş müstəviyə daşıyır.
Bu baxımdan "The European House – Ambrosetti"nin baş icraçı direktoru və idarəedici tərəfdaşı Valerio De Mollinin "Azərbaycan və Cənubi Qafqaz: investisiya artımı üçün mərkəzi qovşaq" mövzusunda təqdimatı xüsusi diqqət çəkib. Təqdimatda Azərbaycanın regional bağlantıların genişləndiyi bir dövrdə dəyişən iqtisadi rolu və investisiya potensialı beynəlxalq müqayisələr əsasında təhlil olunub.
Dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin 20,1 % təşkil etməsi də Azərbaycanın maliyyə göstəricilərinin beynəlxalq müqayisədə diqqət çəkən tərəflərindən biridir. Bu göstərici ölkəni dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin ən aşağı olduğu ölkələr arasında 8-ci sıraya çıxarıb.
Bu rəqəmlər təkcə statistik göstəricilər deyil. Onlar investorun qərar verərkən baxdığı daha geniş mənzərənin ayrı-ayrı hissələridir: iqtisadiyyatın dəyişmə sürəti, maliyyə dayanıqlılığı, regional mövqe və gələcək artım imkanları. Beynəlxalq ekspert platformalarının Forumda iştirakı da məhz bu mənzərənin daha obyektiv və müqayisəli şəkildə təqdim edilməsinə imkan yaradır.
Beləliklə, II AIIF Azərbaycanın investisiya imkanlarını təqdim etməklə yanaşı, həmin imkanların qlobal iqtisadi xəritədəki yerini də göstərir. Azərbaycanın regional bağlantıları, şaxələnən iqtisadiyyatı və yeni inkişaf istiqamətləri artıq ayrı-ayrı üstünlüklər kimi deyil, bir-birini tamamlayan investisiya amilləri kimi nəzərdən keçirilir.
Forumun əsas mesajlarından biri də burada formalaşır: məsələ artıq yalnız xarici kapitalı Azərbaycana gətirmək deyil, bu kapitalı uzunmüddətli tərəfdaşlıqlara, regional dəyər zəncirlərinə və yeni nəsil iqtisadi layihələrə çevirməkdir. Forumda təmsil olunan investorların miqyası, müzakirə olunan sahələrin genişliyi və beynəlxalq ekspert qiymətləndirmələri Azərbaycanın qarşısında məhz belə daha geniş investisiya perspektivinin dayandığını göstərir.report.az
