Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Ümumdünya Şəhərsalma Forumu (WUF) qlobal miqyasda şəhərsalma, dayanıqlı inkişaf və urban siyasətlər üzrə ən mühüm platformalardan biridir. BMT-nin İnsan Məskənləri Proqramı (UN-Habitat) tərəfindən təşkil edilən forum şəhərlərin gələcəyi, inklüziv inkişaf, iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma və sosial ədalət kimi aktual məsələlərin müzakirə olunduğu beynəlxalq dialoq məkanıdır. Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun On Üçüncü sessiyasının (WUF13) Azərbaycanda keçirilməsi isə ölkənin beynəlxalq urban siyasət və qlobal əməkdaşlıq proseslərində artan rolunun göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Bakı şəhərinin ev sahibliyi etməsi yalnız təşkilati məsuliyyət deyil, həm də şəhərsalma sahəsində əldə edilən təcrübənin dünyaya təqdim olunması üçün strateji imkandır. Bu kontekstdə Bakı həm Şərq, həm də Qərb şəhər inkişaf modellərinin kəsişməsində yerləşən dinamik urban mərkəzi kimi təqdim olunur. Bu il mayın 17-22-də Bakı Olimpiya Stadionunda təşkil oluncaq WUF13 Azərbaycan paytaxtının böyük miqyaslı beynəlxalq forumları qəbul etmə qabiliyyətini nümayiş etdirir və urban idarəetmə sahəsində yeni yanaşmaların tətbiqi üçün real platforma yaradır. Eyni zamanda, bu ev sahibliyi ölkənin inklüzivlik, əlçatanlıq və dayanıqlı inkişaf prinsiplərinə verdiyi önəmi də ortaya qoyur.
1xeber.media WUF13 çərçivəsində Azərbaycanda yaradılan inklüzivlik və əlçatanlıq infrastrukturuna nəzər salır. Belə ki, forum yalnız fiziki məkanın təşkilini deyil, həm də sosial ədalət, bərabər iştirak və universal dizayn prinsiplərinin inteqrasiyasını nümayiş etdirir. Burada əsas məqsəd fərqli ehtiyaclara malik insanların tədbirə eyni səviyyədə çıxışını təmin etmək və heç bir qrupun kənarda qalmadığı inklüziv mühit yaratmaqdır.
Proaktiv inklüzivlik sistemi və universal dizayn tətbiqləri
Stadionun ümumi infrastrukturunun planlanması ilkin mərhələdən etibarən əlçatanlıq prinsiplərinə uyğun şəkildə həyata keçirilib. Məkanın memarlıq və funksional strukturu panduslar, liftlər, geniş keçidlər və taktil yollarla tamamlanaraq fiziki maneələrin minimuma endirilməsinə xidmət edir. Bu yanaşma sonradan əlavə uyğunlaşdırma deyil, əvvəldən planlanmış universal dizayn konsepsiyasına əsaslanır və müasir tədbir təşkilatçılığında qabaqcıl model hesab olunur. Həmçinin aydın istiqamətləndirici nişanlar və yüksək kontrastlı vizual elementlər iştirakçıların məkan daxilində sərbəst və təhlükəsiz hərəkətini təmin edir.
Fiziki əlçatanlıq yalnız hərəkət imkanları ilə məhdudlaşmır, həm də funksional dəstək sistemləri ilə tamamlanır. Təkərli oturacaq istifadəçiləri üçün xüsusi qeydiyyat masası, texniki yardım məntəqəsi, ehtiyat təkərli oturacaqlar və elektrik oturacaqlar üçün enerji təminatı bu yanaşmanın sistemli xarakter daşıdığını göstərir. Texniki xidmət nöqtəsi yalnız problem həll etməyə deyil, həm də preventiv dəstək göstərməyə yönəlib. Bu, “reaktiv xidmət” modelindən “proaktiv inklüzivlik” modelinə keçidi ifadə edir. İstifadə üçün isə 20-si manual, 20-si elektrikli olmaqla 40 ədəd ehtiyat təkərli oturacaq da iştirakçılara təqdim olunacaq.
Nəqliyyat sistemi də bu strukturu tamamlayır və hava limanı, hotellər, tədbir məkanı arasında əlçatan avtobuslar və uyğunlaşdırılmış taksi xidmətləri vasitəsilə fasiləsiz hərəkət zənciri yaradır. Bundan əlavə inklüzivliyin tam təmin olunması məqsədilə genişmiqyaslı maarifləndirmə təlimlərinə start verilib. Ümumilikdə 4 min 200 nəfəri əhatə edən proqram çərçivəsində fərqli peşə qruplarına aid iştirakçılar üçün xüsusi təlim materialları hazırlanıb.
Görmə məhdudiyyətli iştirakçılar üçün yaradılmış sistem çoxsəviyyəli orientasiya və informasiya əlçatanlığına əsaslanır. Əsas girişdə yerləşdirilən taktil xəritə məkanın ümumi strukturunu toxunma vasitəsilə anlamağa imkan verir. Brayl əlifbası ilə hazırlanmış materiallar və qapılarda yerləşdirilən nişanlar informasiya müstəqilliyini artırır. Taktil yollar iştirakçıların əlavə yardım olmadan istiqamət tapmasına şərait yaradır. Yüksək kontrastlı işarələr və təhlükəsizlik nişanları isə vizual qavrayışı gücləndirərək riskləri azaldır. Audio naviqasiya sistemi isə məkan daxilində rəqəmsal və səs əsaslı yönləndirmə təmin edir.
“Günəbaxan” sistemi və kommunikasiya texnologiyaları ilə inklüziv mühit
Bələdçi itlərin tədbir məkanına tam girişinə icazə verilməsi isə inklüzivliyin yalnız insan yönümlü deyil, həm də xidmət heyvanlarını əhatə edən geniş konsepsiya olduğunu göstərir. Onlar üçün ayrılmış istirahət zonaları və baytarlıq xidməti sistemli rifah yanaşmasının tərkib hissəsidir. Bu, insan və heyvan rifahının eyni ekosistem daxilində nəzərə alındığını nümayiş etdirir və inklüzivlik anlayışını genişləndirir.
Eşitmə və nitq məhdudiyyəti olan iştirakçılar üçün tətbiq olunan həllər informasiya bərabərliyi prinsipinə əsaslanır. Azərbaycan və ingilis dillərində işarə dili tərcüməsi, real vaxt transkripsiya sistemi və portativ induksiya qulaqcıqları tədbir məzmununun hər kəs üçün əlçatan olmasını təmin edir. Bu texnologiyalar yalnız məlumatın ötürülməsini deyil, onun eyni vaxtda və eyni keyfiyyətdə qəbul edilməsini hədəfləyir. Beləliklə, kommunikasiya maneələri minimuma endirilir və iştirakçılar arasında bərabər informasiya axını təmin olunur.
Həmçinin koqnitiv əlilliyi olan iştirakçılar üçün nəzərdə tutulan sakit otaqlar inklüzivlik siyasətinin psixoloji və emosional aspektini əks etdirir. A və B zonalarında yerləşən bu otaqlar 20 kvadratmetr sahəyə malik olmaqla, yumşaq işıqlandırma, səssiz mühit və rahat mebellə təmin olunub. Bu məkanlar sensor yüklənmədən uzaqlaşmaq, emosional tənzimlənmə və qısa fasilələr üçün istifadə olunur. Eyni zamanda “Günəbaxan” bilərzik sistemi görünməyən ehtiyacların tanınmasına xidmət edir və iştirakçının əlavə izahat vermədən dəstək almasını təmin edir.
Nəqliyyat infrastrukturu WUF13-ün inklüzivlik modelinin mühüm komponentlərindən biridir. Əlçatan avtobuslar, uyğunlaşdırılmış taksi xidməti və metro imkanları şəhər daxilində maneəsiz hərəkət sistemini formalaşdırır. Xüsusilə yalnız təkərli oturacaq istifadəçiləri üçün nəzərdə tutulmuş ödənişsiz əlçatan taksi xidməti sosial bərabərlik prinsipinin praktik tətbiqidir.
Bir sözlə, WUF13-ün Azərbaycanda keçirilməsi ölkənin şəhərsalma, beynəlxalq əməkdaşlıq və inklüziv inkişaf sahələrində artan rolunu aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bakı şəhərinin WUF13-ə ev sahibliyi etməsi yalnız böyük miqyaslı beynəlxalq tədbirin təşkili deyil, həm də Azərbaycanın müasir urban inkişaf strategiyasının qlobal səviyyədə təqdim olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu forum vasitəsilə Azərbaycan şəhər mühitində əlçatanlıq, inklüzivlik və dayanıqlılıq prinsiplərinin tətbiqinə dair real təcrübəsini beynəlxalq ictimaiyyətlə bölüşmək imkanı əldə edib.
