Hörmüz boğazı böhranının qlobal iqtisadiyyata artan təsiri fonunda BMT gəmiçilik, enerji, ərzaq və maliyyə sektorlarında riskləri izləmək üçün yeni bir mexanizmi işə salıb.
1xeber.media xəbər verir ki, dünyanın əsas dəniz mərkəzlərindən birində gəmiçilikdə yaranan fasilələr qlobal inkişaf üçün sürətlə genişlənən ciddi təhlükəyə çevrilib. Mart ayının əvvəlindən bəri BMT-nin Ticarət və İnkişaf Konfransı (UNCTAD) Hörmüz boğazındakı fasilələrin təkcə enerji bazarlarına deyil, daha geniş sahələrə mənfi təsir göstərdiyi barədə xəbərdarlıq edir. Təsirin miqyası bu vacib keçidin qlobal ticarətdəki strateji rolu ilə izah olunur. Belə ki, qlobal dəniz neft ticarətinin təxminən dörddəbiri, eləcə də əhəmiyyətli miqdarda mayeləşdirilmiş təbii qaz və gübrələr, qida istehsalına və inflyasiyaya birbaşa təsir edən mallar bu boğazdan keçir.
Vəziyyət qısa müddət ərzində sürətlə pisləşib: boğazdan keçən gəmilərin sayı təxminən 95 faiz azalıb, neft və qaz, tanker yükdaşımalarının, dəniz yanacağının qiymətləri və müharibə riski sığorta haqları kəskin şəkildə artıb.
UNCTAD-ın məlumatına görə, aprelin əvvəlindən böhran ticarətə, qiymətlərə və maliyyə bazarlarına təsir göstərməyə başlayıb. İnkişaf etməkdə olan ölkələr valyutalarının zəifləməsi, fond indekslərinin düşməsi və xarici borclanma xərclərinin artması ilə qarşılaşıb.
Artan riskləri izləmək üçün UNCTAD yeni monitorinq alətini təqdim edib. Platforma gəmiçilik, qida, enerji və maliyyə sektorlarında müntəzəm olaraq yenilənən göstəriciləri bir araya gətirir və istifadəçilərə böhranın inkişafını izləməyə, onu COVID-19 pandemiyası və Ukraynada müharibənin başlamasından sonra təchizat zəncirindəki fasilələr kimi əvvəlki şoklar ilə müqayisə etməyə imkan verir.
Platforma, həmçinin böhran yaradan müxtəlif amillərin qarşılıqlı təsirini də nəzərə almağa imkan verir. Məsələn, enerji qiymətlərinin qalxması gübrə və qida qiymətlərinin artmasına səbəb ola bilər, maliyyə şərtlərinin sərtləşməsi isə ölkələrin böhrana cavab vermək qabiliyyətini azaldar.
Bu tədbirlərin aktuallığı UNCTAD-ın son Dünya Ticarət İcmalı ilə təsdiqlənir: 2026-cı il qlobal ticarət üçün müsbət bir notla başlasa da, qeyri-sabitlik, inflyasiya təzyiqləri və artan ticarət xərcləri inkişaf etməkdə olan ölkələrin investisiya və inkişaf perspektivlərini pisləşdirir.
