Müasir dünyada geosiyasi rəqabətin dərinləşdiyi, regional münaqişələrin və
təhlükəsizlik təhdidlərinin artdığı bir dövrdə dövlətlər arasında dialoqun təşviqi, qarşılıqlı
etimadın möhkəmləndirilməsi və ortaq maraqlar əsasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi
xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə bir şəraitdə Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri
üzrə Müşavirə (AQEM) kimi çoxtərəfli platformaların rolu daha da artır. Təşkilatın əsas
məqsədi Asiyada sülhün, təhlükəsizliyin, sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə
xidmət edən siyasi dialoqu inkişaf etdirməkdir.
AQEM-in beynəlxalq əhəmiyyəti, ilk növbədə, onun geniş coğrafi əhatəsi, müxtəlif siyasi
və iqtisadi sistemləri təmsil edən dövlətləri bir araya gətirməsi və ümumi problemlərin
müzakirəsi üçün imkan yaratması ilə müəyyən olunur. Təşkilatın oktyabrın 15-də keçirilmiş 7-
ci Bakı Zirvə Görüşündə üzv dövlətlərlə yanaşı, müşahidəçi dövlətlərin və beynəlxalq
təşkilatların nümayəndələrinin iştirakı bu platformanın siyasi dialoq və çoxtərəfli əməkdaşlıq
baxımından əhəmiyyətini bir daha göstərdi. Laos Xalq Demokratik Respublikasının AQEM-ə
29-cu üzv dövlət kimi qəbul edilməsi isə təşkilatın genişlənməsi və Asiyada daha əhatəli
əməkdaşlıq məkanının formalaşması istiqamətində mühüm addım oldu.
AQEM-in əhəmiyyəti yalnız iştirakçıların sayının və coğrafiyasının genişliyi ilə
məhdudlaşmır. Təşkilat müxtəlif dövlətlərin təhlükəsizlik, nəqliyyat, iqtisadi inkişaf,
rəqəmsallaşma, ekologiya və humanitar əməkdaşlıq kimi məsələlər üzrə mövqelərini
yaxınlaşdırmaq üçün imkanlar yaradır. Bu baxımdan, Bakı Zirvə Görüşü beynəlxalq
münasibətlərdə dialoqun və qarşılıqlı anlaşmanın qorunmasının vacibliyini ön plana çıxardı.
Azərbaycan 2024-cü ildə sədrliyi üzərinə götürdükdən sonra AQEM-in institusional və
hüquqi əsaslarının gücləndirilməsinə, təşkilat daxilində dialoqun inkişafına və praktiki
əməkdaşlığın genişləndirilməsinə diqqət ayırıb. Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd
olunduğu kimi, nəqliyyat, bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil
və elm sahələrində əməkdaşlığın təşviqi sədrliyin əsas istiqamətləri sırasında olub.
Bu fəaliyyətin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, beynəlxalq platformaların nüfuzu yalnız
keçirilən görüşlərlə deyil, həm də qəbul olunan təşəbbüslərin konkret nəticələrə çevrilməsi ilə
ölçülür. AQEM-in hüquqi və institusional baxımdan güclənməsi, üzvlərinin sayının artması və
qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının genişlənməsi təşkilatın gələcək inkişafı üçün əhəmiyyətli zəmin
yaradır.
Azərbaycanın AQEM-in fəaliyyətində rolunun artması ölkəmizin coğrafi mövqeyi,
müstəqil xarici siyasəti və beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi önəmlə sıx bağlıdır. Avropa ilə
Asiyanın kəsişməsində yerləşən Azərbaycan tarixən müxtəlif regionlar arasında əlaqələrin
qurulmasında mühüm rol oynayıb. Bu gün isə ölkəmiz nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin
inkişafı, enerji təhlükəsizliyi, regional iqtisadi əməkdaşlıq və siyasi dialoq vasitəsilə Avrasiya
məkanında birləşdirici mərkəz kimi çıxış edir.
Azərbaycanın ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda həyata keçirdiyi xarici siyasət müxtəlif
dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin qurulmasına yönəlib. Siyasi dialoq, iqtisadi
tərəfdaşlıq, nəqliyyat bağlantıları, enerji layihələri və humanitar əlaqələr ölkəmizin beynəlxalq
əməkdaşlıq gündəliyinin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Bu fəaliyyət yalnız Azərbaycanın milli
maraqlarına deyil, eyni zamanda regionda sabitliyin və qarşılıqlı asılılığa əsaslanan
əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsinə də xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin Bakı Zirvə Görüşündə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın
beynəlxalq münasibətlərə yanaşmasının əsas prinsiplərini bir daha ortaya qoydu. Dövlətlərin
suveren bərabərliyi, daxili işlərinə qarışmamaq, ərazi bütövlüyünə hörmət və beynəlxalq
hüququn prinsiplərinə riayət edilməsi bu yanaşmanın mühüm elementləridir. Azərbaycanın
mövqeyinə görə, beynəlxalq hüququn tətbiqində ikili standartlara yol verilməsi dövlətlər
arasında etimadı zəiflədir və münaqişələrin həllini çətinləşdirir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası,
uzunmüddətli münaqişənin tarixi və beynəlxalq hüququn tətbiqi məsələlərinə geniş yer ayrıldı.
Dövlət başçısı Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi kontekstində BMT Təhlükəsizlik Şurasının
1993-cü ildə qəbul etdiyi qətnamələrin uzun müddət icra olunmamasını beynəlxalq sistemin
problemlərindən biri kimi təqdim etdi. Onun fikrincə, beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi
qərarların icrasını təmin edən təsirli mexanizmlərin olmaması münaqişələrin uzanmasına və
yeni qarşıdurmaların yaranmasına şərait yaradır.
Azərbaycanın rəsmi mövqeyinə görə, ərazilərin işğalı, etnik təmizləmə və digər ağır
nəticələr beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən vaxtında və ardıcıl şəkildə qiymətləndirilməli idi.
Dövlət başçısının çıxışında bu məsələlərin qabardılması Azərbaycanın təhlükəsizlik və xarici
siyasət gündəliyində beynəlxalq hüququn aliliyinin nə dərəcədə mühüm yer tutduğunu göstərir.
2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda keçirilmiş
lokal hərbi əməliyyatlar nəticəsində Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam
bərpa etdiyini bəyan edib. Prezidentin çıxışında bu hadisələr dövlət suverenliyinin təmin
olunması və separatizmin sona çatdırılması kontekstində təqdim edildi. Bununla yanaşı,
müharibədən sonra sülhün qorunması və möhkəmləndirilməsi zərurəti xüsusi vurğulandı.
Dövlət başçısının Azərbaycanın müharibədən sonra Ermənistana sülh təklif etməsi
barədə fikirləri də çıxışın əsas siyasi mesajlarından biri idi. Bu yanaşma münaqişədən sonrakı
dövrdə münasibətlərin normallaşdırılması və regionda davamlı sülhün təmin olunması
məsələsini ön plana çıxarır. Bununla belə, sülhün dayanıqlılığı siyasi iradə ilə yanaşı, qarşılıqlı
öhdəliklərin yerinə yetirilməsini, etimadın qurulmasını və təhlükəsizlik məsələlərinin həllini də
tələb edir.
AQEM-ə sədrliyin daha iki il uzadılması Azərbaycanın xarici siyasətində çoxtərəfli
diplomatiyaya verilən önəmin növbəti göstəricisidir. Bu qərar ölkəmizin yalnız regional
məsələlərin müzakirəsində deyil, daha geniş beynəlxalq gündəliyin formalaşdırılmasında da
fəal iştirak etmək imkanlarını genişləndirir.
Azərbaycanın qarşıdakı dövrdə əsas vəzifələrindən biri sədrliyə göstərilən etimadı
praktiki nəticələrlə doğrultmaq, AQEM daxilində üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığı daha da
inkişaf etdirmək və təşkilatın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki rolunu gücləndirmək
olacaq. Nəqliyyat marşrutlarının əlaqələndirilməsi, rəqəmsal əməkdaşlıq, ekoloji təhlükəsizlik,
təhsil və elmi mübadilə kimi sahələrdə birgə layihələr bu baxımdan mühüm perspektivlər açır.
Eyni zamanda, təşkilatın gələcək inkişafı üçün üzv dövlətlərin maraqlarının uzlaşdırılması,
qərarların icrasına diqqətin artırılması və dialoqun konkret əməkdaşlıq mexanizmləri ilə
tamamlanması vacibdir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, beynəlxalq tərəfdaşlıqları və
nəqliyyat-enerji infrastrukturu bu istiqamətlərdə təşəbbüslərin irəli sürülməsi üçün imkanlar
yaradır.
Beləliklə, Bakıda keçirilən AQEM-in 7-ci Zirvə Görüşü Azərbaycanın beynəlxalq
münasibətlərdə dialoqa, suverenliyə, qarşılıqlı hörmətə və əməkdaşlığa əsaslanan siyasətinin
təqdimatı olmaqla yanaşı, ölkəmizin Avrasiya məkanında birləşdirici rolunu inkişaf etdirmək
üçün yeni imkanlar da açır.
Bakı Zirvə Görüşü beynəlxalq dialoq, təhlükəsizlik və qarşılıqlı etimad məsələlərinin
müzakirəsi üçün mühüm siyasi platformaya çevrildiyini göstərməklə yanaşı, Azərbaycanın
regional və qlobal miqyasda artan rolunu nümayiş etdirir.
Famil Ağayev,
Sabirabad rayon sakini, fəal gənc
