Sabah Bakıda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) VII Zirvə Görüşü keçiriləcək.
1xeber.media xəbər verir ki, Asiyanın 90 faizini əhatə edən və Azərbaycanın sədrliyə başladığı dövrdə 28 üzv dövləti birləşdirən təşkilatın sammiti mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə dövlətlərarası dialoqun qorunması və əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından mühüm platforma rolunu oynayır.
Azərbaycan 2024-cü ilin dekabrından AQEM-ə sədrliyi “Daha güclü AQEM: Asiyada Bağlantılar, Rəqəmsallaşma və Dayanıqlı İnkişaf” konsepsiyası əsasında həyata keçirir.
Bu müddətdə təşkilatın institusional imkanlarının artırılması, üzv dövlətlər arasında sahələrarası əməkdaşlığın gücləndirilməsi və AQEM-in beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi əsas prioritetlər olub.
Diplomatiyada əsas məsələ platforma yaratmaq deyil, nəticə əldə etməkdir
Beynəlxalq münasibətlər sistemində çoxtərəfli təşkilatların əhəmiyyəti yalnız onların üzvlərinin sayı və keçirilən sammitlərin səviyyəsi ilə ölçülmür. Bu platformaların real çəkisi dövlətlər arasında fikir ayrılıqlarının müzakirəsinə nə dərəcədə imkan yaratması, qarşılıqlı etimadı gücləndirməsi və razılaşdırılmış qərarların icrasına şərait formalaşdırması ilə müəyyən olunur.
Bu baxımdan Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyinin əsas istiqamətlərindən biri təşkilatın fəaliyyətinin daha sistemli və nəticəyönümlü mexanizmlər üzərində qurulması olub. Qadınlar Şurasının və Maliyyə Sammitinin yaradılması, Aparıcı Universitetlərin Tərəfdaşlıq Şəbəkəsinin fəaliyyətə başlaması bu yanaşmanın institusional ifadəsidir.
Qadınlar Şurasının ilk iclasının 2026-cı il aprelin 14-də Bakıda keçirilməsi təşkilatın əməkdaşlıq gündəliyinin sosial ölçüsünün genişləndirilməsi baxımından diqqətəlayiqdir. Şura qadınların iqtisadi və sosial həyatda iştirakının təşviqi, onların qərarqəbuletmə proseslərində rolunun gücləndirilməsi üçün əlavə dialoq imkanı yaradır.
Maliyyə sahəsi üzrə yeni məşvərətçi mexanizmin yaradılması da üzv dövlətlər arasında iqtisadi məsələlərin müzakirəsi üçün institusional zəmin formalaşdırır. Bu cür strukturların uzunmüddətli əhəmiyyəti isə onların formal mövcudluğundan daha çox, konkret layihələrə, müntəzəm əməkdaşlığa və ölçülə bilən nəticələrə çevrilməsindən asılı olacaq.
Gənclərdən biznesə, universitetlərdən mediaya: əməkdaşlığın yeni istiqamətləri
Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyi dövründə təşkilatın fəaliyyət gündəliyi yalnız ənənəvi siyasi-diplomatik müzakirələrlə məhdudlaşmayıb. Gənclər, biznes dairələri, akademik nümayəndələr, beyin mərkəzləri və media arasında əlaqələrin genişləndirilməsi də prioritetlər sırasında yer alıb.
ADA Universitetinin sədrlik etdiyi Aparıcı Universitetlərin Tərəfdaşlıq Şəbəkəsi üzv dövlətlərin ali təhsil müəssisələri arasında elmi və akademik əlaqələrin inkişafına xidmət edir. Şəbəkə çərçivəsində yaşıl enerji, dayanıqlılıq və rəqəmsallaşma mövzularında tədbirlərin təşkili təhsil sahəsində əməkdaşlığın daha geniş inkişaf gündəliyi ilə əlaqələndirilməsinə imkan yaradır.
Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi gənclər şuralarının toplantıları isə gənclərin regional etimadın, sülhün və əməkdaşlığın təşviqində iştirakını ön plana çıxarıb. Könüllülük təcrübələrinin beynəlxalq platformalarda təqdim edilməsi də bu istiqamətdə görülən işlərin tərkib hissəsidir.
Biznes Şurasının Bakıda keçirilən iclası, Beyin Mərkəzləri Forumunun təşkili və ilk AQEM Media Forumunun keçirilməsi müxtəlif peşəkar dairələr arasında təmasların genişləndirilməsinə xidmət edib.
Xüsusilə media sahəsində əməkdaşlıq təşəbbüsü aktualdır. İnformasiya mühitinin qütbləşdiyi, rəqəmsal platformaların ictimai rəyə təsirinin artdığı şəraitdə müxtəlif ölkələrin media nümayəndələri arasında dialoq qarşılıqlı anlaşmanın inkişafı üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Bununla belə, belə platformaların təsiri davamlı peşəkar əməkdaşlığın və konkret birgə təşəbbüslərin yaranması ilə daha aydın görünəcək.
Nəqliyyat və bağlantılar Azərbaycanın regional gündəliyində
Azərbaycanın sədrliyində diqqət yetirilən digər mühüm istiqamət regional nəqliyyat əlaqələrinin inkişafıdır. AQEM üzv dövlətlərinin ilk Liman Rəhbərləri Konfransının Bakıda keçirilməsi liman infrastrukturu, dəniz nəqliyyatı və multimodal bağlantılar üzrə əməkdaşlığın müzakirəsi üçün platforma yaradıb.
Bu istiqamətin əhəmiyyəti Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafındakı iştirakı ilə də əlaqəlidir. Asiyanın müxtəlif iqtisadi mərkəzləri arasında ticarət və logistika əlaqələrinin genişlənməsi nəqliyyat infrastrukturu ilə yanaşı, dövlətlər arasında koordinasiyanın və qarşılıqlı etimadın da gücləndirilməsini tələb edir.
AQEM çərçivəsində bağlantılar məsələsinin ön plana çıxarılması Azərbaycanın milli nəqliyyat gündəliyini daha geniş regional əməkdaşlıq müstəvisində təqdim etməsinə imkan verir. Burada əsas məsələ təşəbbüslərin gələcəkdə praktiki əməkdaşlığa, logistika imkanlarının genişlənməsinə və iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə nə dərəcədə töhfə verəcəyidir.
Təşkilatın Astanadakı yeni qərargahında Azərbaycan milli ornamentləri ilə bəzədilmiş otağın yaradılması və Qarabağ atının heykəlinin ucaldılması isə ölkənin mədəni irsinin beynəlxalq platformada təqdimatı baxımından simvolik əhəmiyyət daşıyır.
AQEM-in institusional gələcəyi: əsas sınaq qarşıdadır
Azərbaycanın sədrliyinin mühüm istiqamətlərindən biri AQEM-in tamhüquqlu beynəlxalq təşkilata çevrilməsi prosesinin irəlilədilməsidir. Bu transformasiya təşkilatın hüquqi və institusional əsaslarının gücləndirilməsini, fəaliyyət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsini və üzv dövlətlər arasında daha sistemli əməkdaşlığın qurulmasını nəzərdə tutur.
İmtiyaz və İmmunitetlər haqqında
Konvensiyanın qüvvəyə minməsi üçün zəruri ratifikasiya şərtinin yerinə yetirilməsi bu istiqamətdə əhəmiyyətli addımdır. Bununla yanaşı, təşkilatın tamhüquqlu beynəlxalq quruma çevrilməsi yalnız hüquqi sənədlərin qəbulundan ibarət deyil. Bu proses üzv dövlətlərin siyasi iradəsini, ortaq qərarların icrası üçün mexanizmləri və təşkilatın fəaliyyətini təmin edən institusional imkanları da tələb edir.
Məhz burada Azərbaycanın sədrliyinin uzunmüddətli nəticələri qiymətləndirilə bilər. Yeni şuraların yaradılması, əməkdaşlıq şəbəkələrinin formalaşdırılması və müxtəlif sahələr üzrə tədbirlərin keçirilməsi təşkilatın fəaliyyətini genişləndirir. Növbəti mərhələdə isə bu mexanizmlərin davamlı işləməsi və üzv dövlətlərin onların fəaliyyətində fəal iştirakı əsas meyar olacaq.
Sədrliyin daha iki müddətə uzadılması təşəbbüsünün gündəmdə olması da Azərbaycanın AQEM çərçivəsində fəaliyyətinin davamlılığı baxımından diqqət çəkir. Belə bir perspektivin reallaşması təşkilatın institusional inkişafı üzrə başlanmış işlərin davam etdirilməsi üçün əlavə imkan yarada bilər.
Bakı Bəyannaməsi və Laosun üzvlüyü: sammitin siyasi çəkisi
VII Zirvə Görüşünün əsas məsələlərindən biri Bakı Bəyannaməsinin qəbuludur. Sənədin beynəlxalq təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq, ətraf mühit, nəqliyyat, enerji və rəqəmsal bağlantılar kimi istiqamətləri əhatə etməsi gözlənilir. Süni intellektin yaratdığı imkanlar və risklər, elm və təhsilin inkişafı, sivilizasiyalararası dialoq da sənədin diqqət yetirdiyi mövzular sırasındadır.
Bəyannamənin siyasi əhəmiyyəti yalnız əhatə etdiyi məsələlərin çoxluğu ilə deyil, üzv dövlətlərin müxtəlif maraqlarını ortaq mövqedə nə dərəcədə birləşdirə bilməsi ilə ölçüləcək. Beynəlxalq münasibətlərdə fikir ayrılıqlarının dərinləşdiyi şəraitdə konsensusun əldə olunması çoxtərəfli diplomatiyanın əsas sınaqlarından biridir.
Sammit ərəfəsində Laosun təşkilata qoşulması ilə bağlı sənədlərin imzalanması da AQEM-in coğrafi əhatəsinin genişlənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Oktyabrın 14-də baş tutan bu addımdan sonra Laosun üzvlüyünün təsdiqlənməsi təşkilatın üzvlərinin sayını 28-dən 29-a çatdıracaq. Bu genişlənmə AQEM-in Asiyada dialoq platforması kimi əhatəsini artırsa da, üzvlərin sayının artması ilə yanaşı, onların ortaq qərarların hazırlanması və icrasında iştirakı da vacib olaraq qalır.
Sammitdə əməyin təhlükəsizliyi və sağlamlığı ilə bağlı ayrıca bəyanatın qəbulunun nəzərdə tutulması isə əməkdaşlıq gündəliyinin sosial və humanitar ölçülərini tamamlayır.
Bakının diplomatik mövqeyi və gələcək perspektivlər
Azərbaycanın AQEM-ə sədrliyi ölkənin çoxtərəfli diplomatiya vasitəsilə müxtəlif regional aktorlarla əlaqələrini inkişaf etdirmək imkanlarını nümayiş etdirir. Belə platformalarda iştirak və rəhbərlik bir tərəfdən milli maraqların beynəlxalq müstəvidə təqdimatına, digər tərəfdən isə ortaq problemlərin müzakirəsi üçün siyasi məkanın formalaşmasına xidmət edir.
Bununla belə, AQEM-in gələcək təsir gücü yalnız sammitlərin keçirilməsi və siyasi sənədlərin qəbul edilməsi ilə müəyyənləşməyəcək. Təşkilatın etimad quruculuğu tədbirlərinin səmərəliliyi, üzv dövlətlərin qərarların icrasına münasibəti və yaradılan yeni mexanizmlərin davamlı fəaliyyəti onun real potensialını üzə çıxaracaq.
Bakıda keçiriləcək VII Zirvə Görüşü bu baxımdan Azərbaycanın ikiillik sədrliyinin yekunlarının təqdim olunduğu tədbirlə yanaşı, AQEM-in institusional gələcəyi üçün də mühüm mərhələdir.
Bakı Bəyannaməsinin məzmunu, üzv dövlətlərin ortaq mövqeləri və sammitdən sonra atılacaq addımlar təşkilatın Asiyada dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi gələcək rolunun qiymətləndirilməsində əsas göstəricilər olacaq.
