Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində Qlobal Cənub ölkələrinin siyasi və iqtisadi
çəkisinin artması dünya siyasətinin əsas tendensiyalarından biridir. Asiya, Afrika, Latın
Amerikası və Okeaniyanın inkişaf etməkdə olan dövlətlərini əhatə edən bu anlayış vahid siyasi
təşkilatı deyil, müxtəlif maraqlara və inkişaf səviyyələrinə malik ölkələr qrupunu ifadə edir. Bu
dövlətlər üçün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, ərzaq və enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi,
texnologiyalara çıxış, iqlim dəyişmələri ilə mübarizə və beynəlxalq qərarların qəbulunda daha
fəal iştirak mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Son dövrlərdə Kamboca və Laos prezidentlərinin Azərbaycana səfərləri, eləcə də
oktyabrın 15-də Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin 7-ci Zirvə
görüşünün Bakıda keçirilməsinin nəzərdə tutulması Azərbaycanın Qlobal Cənub ölkələri ilə
əməkdaşlığını bir daha diqqət mərkəzinə gətirir. Azərbaycanın bu ölkələrlə əməkdaşlığı xarici
siyasətin əsas istiqamətlərindən olan çoxtərəfli diplomatiyanın inkişafı, iqtisadi tərəfdaşlığın
genişləndirilməsi və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətlə sıx bağlıdır.
Azərbaycanın 2019–2023-cü illərdə Qoşulmama Hərəkatına sədrlik etməsi, 2024-cü ildə BMT-
nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasına
(COP29) ev sahibliyi etməsi və 2025-ci ildə Bakıda Qlobal Cənub QHT Platformasının təsis
konfransının keçirilməsi bu istiqamətdə diqqətəlayiq hadisələrdir.
Azərbaycanın Qlobal Cənub ölkələri ilə siyasi əməkdaşlığının əsas istiqamətlərindən
biri beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində çoxtərəfli dialoqun genişləndirilməsidir. Qoşulmama
Hərəkatına sədrlik etdiyi dövrdə Azərbaycan inkişaf etməkdə olan dövlətlərin maraqlarının
beynəlxalq gündəlikdə daha geniş təmsil olunmasına, çoxtərəfli diplomatiyanın inkişafına və
dövlətlərin suverenliyinə hörmət prinsiplərinə xüsusi diqqət yetirib. Bu əməkdaşlığın davam
etdirilməsi üçün BMT, Qoşulmama Hərəkatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər beynəlxalq
platformalar əhəmiyyətli imkanlar yaradır. Azərbaycan üçün belə platformalarda iştirak həm
ikitərəfli münasibətlərin möhkəmləndirilməsi, həm də beynəlxalq məsələlər üzrə tərəfdaşlarla
ortaq mövqelərin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan ilə Qlobal Cənub ölkələri arasında iqtisadi əməkdaşlığın
genişləndirilməsinin əsas istiqamətlərindən biri qarşılıqlı ticarətin artırılması və qeyri-neft
sektorunun ixrac imkanlarının inkişaf etdirilməsidir. Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarının,
emal olunmuş ərzaq məhsullarının, kimya sənayesi məhsullarının və digər qeyri-neft
mallarının Asiya, Afrika və Latın Amerikası bazarlarına çıxarılması imkanlarını genişləndirə
bilər. Azərbaycan şirkətlərinin Qlobal Cənub ölkələrində kənd təsərrüfatı, logistika, tikinti,
enerji və sənaye layihələrində iştirakı, eyni zamanda, həmin ölkələrdən Azərbaycana
investisiyaların cəlb edilməsi də geniş perspektivlər vəd edir.
Tərəfdaş ölkələrlə birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması yalnız hazır məhsulların
satışını deyil, həm də yerli istehsal imkanlarının genişləndirilməsini, peşə bacarıqlarının
artırılmasını və texniki biliklərin inkişafını dəstəkləyə bilər.
Enerji Azərbaycanın Qlobal Cənub ölkələri ilə iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsi
baxımından mühüm sahələrdən biridir. Ölkənin neft və təbii qaz ehtiyatları enerji təchizatı,
enerji infrastrukturuna investisiyaların cəlb edilməsi və enerji keçidi ilə bağlı layihələr üzrə
əməkdaşlıq imkanları yaradır.
Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımalar və
tranzit əlaqələri baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhliz, Xəzər dənizi üzərindən
daşımalar, dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatı infrastrukturu ölkənin beynəlxalq nəqliyyat
sistemindəki rolunu genişləndirmək üçün imkanlar yaradır. Qlobal Cənub ölkələri ilə bu
sahədə əməkdaşlıq bir neçə istiqamətdə inkişaf etdirilə bilər. Asiya ölkələrindən gələn yüklərin
Azərbaycan üzərindən daşınması, liman və logistika xidmətlərinin genişləndirilməsi, anbar
infrastrukturunun inkişafı, gömrük prosedurlarının rəqəmsallaşdırılması və nəqliyyat şirkətləri
arasında tərəfdaşlığın gücləndirilməsi yükdaşımaların həcminin artırılmasına töhfə verə bilər.
Azərbaycan ilə Qlobal Cənub ölkələri arasında siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın
perspektivləri çoxtərəfli diplomatiya, ticarətin şaxələndirilməsi, enerji və yaşıl texnologiyalar,
nəqliyyat-logistika, rəqəmsal iqtisadiyyat və beynəlxalq inkişaf əməkdaşlığı sahələrində
cəmləşir.
Bu baxımdan oktyabrın 13-də Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti
Thonqlun Sisulitin Azərbaycana rəsmi səfəri mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bakıda Azərbaycan
Prezidenti İlham Əliyevin Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulitlə
təkbətək və geniş tərkibdə görüşləri keçirilib.
Görüş zamanı “Azərbaycan Respublikası ilə Laos Xalq Demokratik Respublikası
arasında Birgə Bəyanat” qəbul edilib və iki ölkə arasında imzalanmış sənədlərin Prezident
İlham Əliyevin və Prezident Thonqlun Sisulitin iştirakı ilə mübadiləsi mərasimi olub.
Prezident İlham Əliyev Laos Prezidenti Thonqlun Sisulitlə mətbuata bəyanatında
əminliyini bildirib ki, bu səfər ikitərəfli münasibətlərimizə çox müsbət təsir göstərəcək və
ikitərəfli əməkdaşlıq daha da dərinləşəcək. Dövlətimizin başçısı, həmçinin bu gün təkbətək və
geniş tərkibdə görüşlərdə bir çox önəmli məsələlərin müzakirə edildiyini vurğulayıb.
Qeyd edilib ki, iki ölkə arasında siyasi əlaqələr uzun illərdir uğurla inkişaf edir. “Otuz
ildən çoxdur ki, aramızda diplomatik əlaqələr qurulmuşdur və bu illər ərzində bir çox
beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində biz hər zaman həmrəylik göstəririk, qarşılıqlı dəstək
göstəririk. Bu, bu gün də belədir və əminəm ki, bundan sonra da belə olacaq”, – deyə
dövlətimizin başçısı əlavə edib.
Bıldirilib ki, Azərbaycan ərazisində bütün əsas nəqliyyat-logistika layihələri artıq
reallaşıb. İndi daha çox yüklərin aşkar olunması, yeni ünvanlardan yüklərin səfərbər edilməsi
və yüklərin həcminin artırılması ilə məşğul olduğumuzu deyən dövlətimizin başçısı vurğulayıb:
“Ümid edirəm ki, gələcəkdə hər iki tərəfdə reallaşan bütün bu layihələr başa çatandan sonra
yükdaşımaların da həcmi artacaq”.
Gələcək mərhələdə Azərbaycan üçün əsas istiqamətlərdən biri Qlobal Cənub ölkələri
ilə münasibətləri enerji ixracı ilə məhdudlaşmayan, daha geniş sahələri əhatə edən tərəfdaşlıq
modelinə çevirməkdir. Bu model qarşılıqlı ticarətin artırılmasını, qeyri-neft məhsullarının
ixracının genişləndirilməsini, birgə istehsal müəssisələrinin yaradılmasını, texnologiyaların
transferini və inkişaf layihələrinin həyata keçirilməsini nəzərdə tuta bilər. Beləliklə,
əməkdaşlığın perspektivləri siyasi dialoqun davamlılığı ilə yanaşı, ölçülə bilən iqtisadi
nəticələrə və qarşılıqlı faydaya əsaslanmalıdır.
Asif Salmanov,
Sabirabad rayon Toxumçuluq müfəttişliyinin rəisi
